Broylerga qancha yem ketadi? Bu savol parranda boqishni boshlayotgan har bir fermer uchun muhim. Chunki broyler tannarxining katta qismi yemga to‘g‘ri keladi. Yemni kam buyurtma qilish o‘sish davrida uzilishlarga olib keladi, ortiqcha olish esa pul mablag‘ini omborda ushlab turadi.
42 kunlik boqish siklida yem sarfi jo‘janing krossi, yem sifati, harorat, suv ta’minoti, zichlik, o‘lim darajasi va boqish maqsadiga qarab o‘zgaradi. Quyidagi hisob-kitob Ross 308 broylerining ishlab chiqaruvchi tomonidan berilgan ko‘rsatkichlariga tayangan. Amaliy sharoitda ushbu raqamlarni aniq norma emas, balki rejalashtirish uchun boshlang‘ich ko‘rsatkich sifatida qabul qilish kerak.
42 kunda bitta broyler qancha yem yeydi?
Aviagen kompaniyasining Ross 308 va Ross 308 FF broylerlari uchun performance objectives jadvalida 42-kunga kelib bir tirik qushning jamg‘arilgan yem iste’moli taxminan 4,286 kg deb ko‘rsatilgan. Shu jadvalda 42-kundagi tirik vazn 2,774 kg, yemdan foydalanish koeffitsiyenti esa 1,545 atrofida berilgan.
Bu raqam laboratoriya yoki ideal boshqaruv sharoitidagi maqsadli ko‘rsatkichdir. Fermer xo‘jaligida yemning to‘kilishi, qushlarning nobud bo‘lishi, issiq stressi, suv bosimining pastligi yoki yem maydaligining mos kelmasligi sababli haqiqiy sarf yuqoriroq bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun xarid rejasida odatda asosiy hisobga 5–10 foiz zaxira qo‘shib qo‘yish ma’qul. Masalan, nazariy hisob bo‘yicha 100 boshga 428,6 kg yem kerak bo‘lsa, amaliy buyurtma miqdori taxminan 450–472 kg atrofida rejalashtiriladi. Zaxira miqdori xo‘jalikdagi yemlagichlar, saqlash sharoiti va oldingi partiyadagi yo‘qotishlarga qarab belgilanadi.
Yem sarfini hisoblash formulasi
Eng oddiy formula quyidagicha:
Jami yem miqdori = qushlar soni × bitta qushning jamg‘arilgan yem sarfi
Ross 308 uchun 42 kungacha nazariy hisobda:
Jami yem = bosh soni × 4,286 kg
Agar zaxira bilan hisoblamoqchi bo‘lsangiz:
Buyurtma miqdori = nazariy yem × 1,05–1,10
Masalan, 500 bosh uchun: 500 × 4,286 = 2 143 kg. 5 foiz zaxira bilan 2 250 kg, 10 foiz zaxira bilan esa taxminan 2 357 kg yem rejalashtiriladi.
100, 500 va 1000 bosh uchun 42 kunlik hisob-kitob
| Qushlar soni | Nazariy sarf | 5% zaxira bilan | 10% zaxira bilan |
|---|---|---|---|
| 100 bosh | 428,6 kg | 450,0 kg | 471,5 kg |
| 500 bosh | 2 143,0 kg | 2 250,2 kg | 2 357,3 kg |
| 1000 bosh | 4 286,0 kg | 4 500,3 kg | 4 714,6 kg |
Qop hajmi 25 kg bo‘lsa, 1000 bosh uchun nazariy ehtiyoj taxminan 172 qopni tashkil qiladi. 5 foiz zaxira bilan 180 qop, 10 foiz zaxira bilan esa 189 qopga yaqin yem kerak bo‘ladi. Qoplar sonini yuqoriga qarab yaxlitlash xavfsizroq, chunki sikl oxirida yem yetishmasligi o‘sish va sotish muddatiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Broyler yemini bosqichlar bo‘yicha taqsimlash
Broylerga butun davr davomida bir xil yem berilmaydi. Odatda yem tarkibi va zarracha shakli yoshga mos ravishda o‘zgartiriladi. Fermer xo‘jaliklarida bosqichlar ishlab chiqaruvchi yoki yem zavodi tavsiyasiga qarab farq qilishi mumkin. Quyidagi taqsimot Ross 308 jadvalidagi jamg‘arilgan iste’mol ko‘rsatkichlari asosida rejalashtirish uchun keltirilgan.
| Bosqich | Taxminiy davr | 1 boshga yem | Asosiy maqsad |
|---|---|---|---|
| Starter | 1–10 kun | 0,315 kg | Ichak faoliyati va dastlabki o‘sishni qo‘llab-quvvatlash |
| Grower | 11–24 kun | 1,239 kg | Mushak va skeletning jadal rivojlanishi |
| Finisher | 25–42 kun | 2,732 kg | Sotuv vazniga chiqish |
| Jami | 1–42 kun | 4,286 kg | 42 kunlik nazariy sarf |
Jadvaldagi bosqich chegaralari xo‘jalikdagi yem dasturiga qarab bir necha kun oldin yoki keyin o‘zgarishi mumkin. Eng to‘g‘ri yondashuv — yem ishlab chiqaruvchisi yorlig‘ida ko‘rsatilgan yosh oralig‘i va ozuqaviy ko‘rsatkichlarga rioya qilish.
Bosqichlar bo‘yicha 100 boshga yem
| Bosqich | 100 bosh uchun | 5% zaxira bilan |
|---|---|---|
| Starter | 31,5 kg | 33,1 kg |
| Grower | 123,9 kg | 130,1 kg |
| Finisher | 273,2 kg | 286,9 kg |
| Jami | 428,6 kg | 450,0 kg |
Bosqichlar bo‘yicha 500 boshga yem
| Bosqich | 500 bosh uchun | 5% zaxira bilan |
|---|---|---|
| Starter | 157,5 kg | 165,4 kg |
| Grower | 619,5 kg | 650,5 kg |
| Finisher | 1 366,0 kg | 1 434,3 kg |
| Jami | 2 143,0 kg | 2 250,2 kg |
Bosqichlar bo‘yicha 1000 boshga yem
| Bosqich | 1000 bosh uchun | 5% zaxira bilan |
|---|---|---|
| Starter | 315 kg | 330,8 kg |
| Grower | 1 239 kg | 1 300,9 kg |
| Finisher | 2 732 kg | 2 868,6 kg |
| Jami | 4 286 kg | 4 500,3 kg |
Yem sarfi nima sababdan ko‘payadi?
- Yemlagichdan to‘kilish. Juda baland to‘ldirilgan yoki noto‘g‘ri sozlangan yemlagichda qushlar yemni sochib yuboradi.
- Yemning sifatsiz fizik shakli. Haddan tashqari chang, notekis maydalangan yoki tez uvalanadigan yem qushlarning tanlab yeyishiga va isrofga sabab bo‘lishi mumkin.
- Suv ta’minotidagi muammo. Nipelli yoki vakuumli ichirgichlardan suv yetarli chiqmasa, yem iste’moli va o‘sish sur’ati pasayadi.
- Issiq stressi. Yuqori haroratda broyler kamroq yem yeyishi, o‘sishi sekinlashishi va yemdan foydalanish samaradorligi yomonlashishi mumkin.
- Juda yuqori zichlik. Yem va suvga kirish imkoniyati qushlar o‘rtasida teng bo‘lmasa, poda notekis rivojlanadi.
- Sog‘liq muammolari. Ichak faoliyatining buzilishi yoki boshqa kasalliklar yemning o‘zlashtirilishiga ta’sir qilishi mumkin. Bunday vaziyatda sababni veterinar bilan aniqlash kerak.
- O‘lim darajasi. Ishlab chiqaruvchi jadvalidagi yem iste’moli ko‘pincha tirik qolgan qushlar bo‘yicha beriladi. Nobud bo‘lgan qushlar uchun sarflangan yem umumiy xo‘jalik xarajatiga qo‘shiladi.
Haqiqiy yem sarfini xo‘jalikda qanday o‘lchash kerak?
- Har bir kelgan yem partiyasini kilogrammda qayd eting.
- Kunlik berilgan yem miqdorini yozib boring.
- Yemlagichda qolgan yemni alohida torting.
- To‘kilgan yoki namlanib yaroqsiz bo‘lgan yemni hisobdan chiqarmang — bu ham tannarxning bir qismi.
- Hafta oxirida jami berilgan yemni tirik qushlar soniga bo‘ling.
- O‘lchovlarni 7, 14, 21, 28, 35 va 42-kunlarda takrorlang.
Amaliy formula:
Bir tirik broylerga yem sarfi = jami berilgan yem ÷ shu davrdagi tirik qushlar soni
Masalan, 500 boshdan 490 tasi tirik qolgan va xo‘jalik 42 kunda 2 250 kg yem ishlatgan bo‘lsa, jami xo‘jalik sarfi 2 250 kg bo‘ladi. Bu miqdorni faqat dastlabki 500 boshga bo‘lish yoki tirik qolgan 490 boshga bo‘lish turli natija beradi. Shuning uchun hisobotda “joylashtirilgan boshga” va “tirik qolgan boshga” ko‘rsatkichlarini alohida yuritish foydali.
Yem sotib olishda nimalarga e’tibor berish kerak?
Yemni bir martada juda ko‘p olib qo‘yish har doim ham foydali emas. O‘zbekiston sharoitida ombor quruq, salqin, kemiruvchilardan himoyalangan va polga bevosita tegmaydigan bo‘lishi kerak. Namlangan yoki mog‘orlagan yemni qushlarga berish xavfsiz emas.
Starter yemni mayda jo‘jalarga mos zarracha shaklida, keyingi yemlarni esa yoshga mos crumble yoki pellet ko‘rinishida tanlash lozim. Aviagen qo‘llanmasida pelletlash yemning to‘kilishini, tanlab yeyishni va tarkibiy qismlarning ajralib ketishini kamaytirishi mumkinligi qayd etilgan. Biroq pellet sifati past yoki haddan tashqari chang bo‘lsa, kutilgan natija olinmasligi mumkin.
Yem yorlig‘ida ishlab chiqarilgan sana, yaroqlilik muddati, xom protein, energiya, kalsiy, fosfor va boshqa asosiy ko‘rsatkichlar bo‘lishi kerak. Turli yosh bosqichlari uchun mo‘ljallangan yemlarni nomiga qarab emas, tarkibi va ishlab chiqaruvchi tavsiyasiga qarab solishtiring.
Qisqa xulosa
Ross 308 uchun 42 kungacha nazariy yem sarfi bir boshga taxminan 4,286 kgni tashkil qiladi. Shunga ko‘ra:
- 100 bosh: 428,6 kg, zaxira bilan taxminan 450–472 kg;
- 500 bosh: 2 143 kg, zaxira bilan taxminan 2 250–2 357 kg;
- 1000 bosh: 4 286 kg, zaxira bilan taxminan 4 500–4 715 kg.
Bu raqamlar 42 kunlik sikl uchun boshlang‘ich reja hisoblanadi. Aniq sarfni o‘z xo‘jaligingizdagi yem berish, o‘lim darajasi, o‘rtacha vazn va yem isrofini muntazam qayd etish orqali topasiz. Agar broylerlar 42 kundan oldin sotilsa, yem sarfi ham kamayadi; aksincha, boqish muddati uzaytirilsa, ayniqsa finisher bosqichida qo‘shimcha yem talab qilinadi.