Broyler kombikormi narxi O‘zbekistonda hudud, yem turi, oqsil miqdori, qadoqlash va xarid hajmiga qarab sezilarli farq qiladi. Shu sababli faqat bitta e’lon yoki sotuvchining narxiga qarab xulosa chiqarish to‘g‘ri emas. Fermer uchun muhim ko‘rsatkich — yemning 1 kilogrammi narxi bilan birga uning broyler o‘sishi, yem konversiyasi va umumiy ishlab chiqarish xarajatiga ta’siridir.
Ushbu maqolada 2026-yil 31-avgust holatiga yaqin ochiq e’lonlar va savdo takliflari asosida haftalik monitoring namunasi beriladi. Narxlar doimiy emas: ular kun davomida, hududga yoki ulgurji buyurtmaga qarab o‘zgarishi mumkin. Shuning uchun jadvaldagi raqamlarni aniq chakana narx emas, bozor yo‘nalishini ko‘rsatuvchi orientir sifatida qabul qilish kerak.
2026-yil avgust oxirida broyler yemlari bo‘yicha narxlar
Ochiq internet e’lonlarida Toshkent va boshqa hududlarda broyler uchun tayyor yemning 1 kilogrammi taxminan 6 000–7 500 so‘m oralig‘ida ko‘rinmoqda. Ayrim umumiy yoki tarkibi batafsil ko‘rsatilmagan omuxta yemlar 4 200 so‘m atrofida taklif qilingan. Biroq bunday mahsulotni to‘liq ratsion broyler kombikormi bilan tenglashtirish mumkin emas.
| Taklif turi | Ko‘rsatilgan narx | Hudud yoki manba | Izoh |
|---|---|---|---|
| Broyler uchun yem | 6 600 so‘m/kg | Toshkent, Bektemir | Chakana e’lon; mahsulot tarkibi sotuvchidan aniqlanadi |
| Tovuq yemi | 6 000 so‘m/kg | Toshkent, Mirzo Ulug‘bek | Broyler uchun mosligi alohida tekshiriladi |
| Omuxta yem | 4 200 so‘m/kg | Toshkent, Sergeli | Maxsus broyler start yoki finish yemi bo‘lmasligi mumkin |
| Broyler, tovuq, o‘rdak va bedana yemi | 7 500 so‘m/kg | Toshkent, Sergeli | Aralash yo‘nalishdagi yem; retseptura aniqlashtiriladi |
| Start | 7 500 so‘m/kg | Qo‘shko‘pir Parranda taklifi | Jo‘janing dastlabki bosqichi uchun |
| Rost | 7 300 so‘m/kg | Qo‘shko‘pir Parranda taklifi | O‘sish bosqichi uchun |
| Finish | 7 000 so‘m/kg | Qo‘shko‘pir Parranda taklifi | Yakuniy boqish bosqichi uchun |
Yuqoridagi ma’lumotlarda eng katta farq mahsulotning nomida emas, balki uning tarkibi va vazifasida. Masalan, 4 200 so‘mlik oddiy omuxta yem bilan 7 500 so‘mlik oqsili, aminokislotalari, vitamin-mineral qo‘shimchalari muvozanatlangan start yemini bir xil mahsulot deb hisoblash mumkin emas.
Haftalik narx monitoringi qanday olib boriladi?
Fermer o‘z hududida narxni kuzatish uchun har hafta bir xil kun va vaqtda kamida 5–10 ta taklifni yig‘ishi kerak. Eng qulay usul — har dushanba yoki shanba kuni sotuvchilardan ma’lumot olish va jadvalga kiritish. Har bir yozuvda faqat narx emas, balki quyidagi ma’lumotlar ham qayd etiladi:
- mahsulot nomi va bosqichi: start, rost yoki finish;
- 1 kilogramm yoki qop narxi;
- qop og‘irligi: 10, 25 yoki 40–50 kilogramm;
- granula, maydalangan yoki un shaklida ekani;
- ishlab chiqaruvchi va sotuvchi;
- hudud va yetkazib berish xarajati;
- ulgurji chegirma mavjudligi;
- ishlab chiqarilgan sana va saqlash sharoiti.
Agar yem 25 kilogrammlik qopda sotilsa, hisoblash oddiy: qop narxi 25 ga bo‘linadi. Masalan, 25 kilogramm yem 175 000 so‘m bo‘lsa, 1 kilogramm narxi 7 000 so‘mni tashkil qiladi. Yetkazib berish uchun 50 000 so‘m to‘langan bo‘lsa, bu summa ham umumiy xarajatga qo‘shiladi.
Monitoring jadvali uchun oddiy namuna
| Hafta | Start, so‘m/kg | Rost, so‘m/kg | Finish, so‘m/kg | O‘rtacha narx |
|---|---|---|---|---|
| 1-hafta | 7 500 | 7 300 | 7 000 | 7 267 |
| 2-hafta | — | — | — | Takliflar yig‘iladi |
| 3-hafta | — | — | — | Takliflar yig‘iladi |
| 4-hafta | — | — | — | Takliflar yig‘iladi |
Jadvalda “—” belgisi ma’lumot yo‘qligini bildiradi. U joyga taxminiy narx yozish o‘rniga, o‘sha hafta real sotuvchilardan yangi ma’lumot olish ma’qul. Shunda bir oy oxirida narxning o‘rtacha qiymati, eng arzon va eng qimmat haftasi aniqlanadi.
Nega bir hududda yem narxi turlicha?
1. Yem bosqichi
Start yemi odatda yuqoriroq narxda bo‘ladi, chunki jo‘janing dastlabki davrida oqsil, aminokislotalar, vitaminlar va mineral komponentlar muvozanati muhim. Rost yemida energiya va oqsil nisbati o‘zgaradi. Finish yemida esa broylerning yakuniy vazniga mos ratsion qo‘llanadi.
2. Tarkib va xomashyo
Makkajo‘xori, bug‘doy, soya shroti, kungaboqar shroti, o‘simlik yog‘i, ohaktosh, fosfat, tuz, premiks va aminokislotalar narxi tayyor yem tannarxiga ta’sir qiladi. Mahalliy xomashyo ulushi yuqori bo‘lgan yem arzonroq bo‘lishi mumkin, import komponentlari ko‘p bo‘lgan mahsulot esa qimmatroq chiqadi.
3. Qadoqlash va yetkazib berish
Ferma yaqinidagi ishlab chiqaruvchidan olingan yem bilan boshqa viloyatdan keltirilgan yemning e’lon narxi bir xil bo‘lsa ham, yakuniy xarajat farq qiladi. Transport, yuklash-tushirish va saqlash xarajatlarini alohida hisoblash kerak.
4. Xarid hajmi
Bir necha qop yem oladigan kichik xo‘jalik chakana narxda xarid qiladi. Bir necha tonnalik buyurtmada esa sotuvchi chegirma berishi mumkin. Ammo katta hajmda xarid qilishdan oldin omborning quruq, shamollatiladigan va kemiruvchilardan himoyalanganligiga ishonch hosil qilish zarur.
Arzon yem har doim foydaliroqmi?
Yo‘q. Yemning foydaliligi faqat 1 kilogramm narxi bilan baholanmaydi. Muhim ko‘rsatkichlardan biri — yem konversiyasi, ya’ni broyler 1 kilogramm tirik vazn qo‘shishi uchun qancha yem iste’mol qilgani. Arzon, ammo oziqaviy qiymati past yemda qush ko‘proq yem yeyishi, o‘sishi sekinlashishi yoki boqish muddati uzayishi mumkin.
Masalan, A yem 6 000 so‘m/kg, B yem esa 7 200 so‘m/kg bo‘lsin. Agar A yemda 1 kilogramm vazn qo‘shish uchun 2,2 kilogramm, B yemda esa 1,8 kilogramm yem sarflansa, hisob quyidagicha bo‘ladi:
- A yem: 2,2 × 6 000 = 13 200 so‘m;
- B yem: 1,8 × 7 200 = 12 960 so‘m.
Bu faqat tushuntirish uchun keltirilgan misol. Amaldagi natija broyler krossi, jo‘ja sifati, harorat, suv, zichlik, kasalliklar va boqish texnologiyasiga bog‘liq. Shuning uchun yemni tanlashda sotuvchidan tarkib, oziqaviy ko‘rsatkichlar va tavsiya etilgan boqish bosqichini so‘rash kerak.
1 bosh broyler uchun yem xarajatini qanday hisoblash mumkin?
Hisoblash formulasi:
Yem xarajati = bir boshga sarflangan jami yem × 1 kilogramm yem narxi.
Masalan, bir broyler 42 kunlik davrda 4,5 kilogramm yem iste’mol qilsa va o‘rtacha yem narxi 7 200 so‘m bo‘lsa:
4,5 × 7 200 = 32 400 so‘m.
100 bosh uchun nazariy yem xarajati 3 240 000 so‘m bo‘ladi. Bunda to‘kilish, namlanish, nobud bo‘lish va sotib olishdagi qo‘shimcha xarajatlar hisobga olinmagan. Amaliy hisobda 3–7 foiz zaxira kiritish mumkin, biroq bu ko‘rsatkich xo‘jalik sharoitiga qarab belgilanadi.
Start, rost va finish yemlari narxi har xil bo‘lsa, jami xarajatni bosqichlar bo‘yicha alohida hisoblang:
- start davrida sarflangan kilogrammni start narxiga ko‘paytiring;
- rost davridagi yem miqdorini rost narxiga ko‘paytiring;
- finish davridagi yem miqdorini finish narxiga ko‘paytiring;
- uchala natijani qo‘shib, bosh soniga bo‘ling.
Yem sotib olayotganda nimalarni tekshirish kerak?
- Qop yorlig‘ida ishlab chiqaruvchi, sana va saqlash muddati borligini tekshiring.
- Yemda mog‘or, achigan hid, hasharot yoki ortiqcha namlik bo‘lmasligi kerak.
- Start, rost va finish yemlarini bir-birining o‘rniga tasodifiy ishlatmang.
- Yem tarkibida oqsil, almashinuvchi energiya, kalsiy, fosfor va asosiy aminokislotalar ko‘rsatilganini so‘rang.
- Granula juda ko‘p changlanmasligi va broyler yoshiga mos o‘lchamda bo‘lishi kerak.
- Bir xil nomdagi yemning yangi va eski partiyasini aralashtirishdan oldin farqini tekshiring.
- Yetkazib berish, qop narxi va ulgurji chegirma shartlarini yozma ravishda aniqlashtiring.
Haftalik monitoringdan qanday foyda olish mumkin?
Monitoring faqat eng arzon sotuvchini topish uchun emas. U fermerga yem narxi o‘zgarishini oldindan ko‘rish, katta partiya xaridini rejalashtirish va broyler tannarxini aniqroq hisoblash imkonini beradi. Har hafta kamida quyidagi uchta ko‘rsatkichni yozib boring:
- 1 kilogramm yemning amaldagi narxi;
- bir boshga sarflangan yem miqdori;
- 1 kilogramm vazn qo‘shish uchun ketgan yem qiymati.
Agar narx oshgan bo‘lsa, darhol sifati noma’lum arzon yemga o‘tishdan oldin mavjud yemning real natijasini baholang. Broylerning o‘sishi, nobud bo‘lish darajasi, axlat holati, suv ichishi va umumiy faolligi kuzatiladi. Sog‘liq bilan bog‘liq o‘zgarishlarda masofadan turib tashxis qo‘yish yoki dorini o‘zboshimchalik bilan qo‘llash o‘rniga veterinariya mutaxassisiga murojaat qilish kerak.
Xulosa
2026-yil avgust oxiridagi ochiq takliflarda O‘zbekistonda broyler uchun tayyor yem narxi ko‘pincha 6 000–7 500 so‘m/kg atrofida ko‘rinmoqda. Maxsus ishlab chiqaruvchi taklifida start 7 500 so‘m, rost 7 300 so‘m va finish 7 000 so‘m/kg sifatida ko‘rsatilgan. Biroq narxlarni taqqoslashda yemning bosqichi, tarkibi, qadoqlanishi va yetkazib berish xarajatini birgalikda hisoblash shart.
Eng to‘g‘ri qaror — har hafta bir xil manbalardan narx yig‘ish, kamida bir necha sotuvchini solishtirish va yem xarajatini broylerning real vazn o‘sishi bilan baholashdir. Shunda “eng arzon yem” emas, balki bir kilogramm vazn qo‘shirishga eng kam xarajat talab qiladigan yem aniqlanadi.