Kurk tovuq ostida jo‘ja ochirish: tabiiy inkubatsiya qo‘llanmasi

Kurk tovuq ostida jo‘ja ochirish — inkubatorsiz jo‘ja olishning tabiiy va ko‘p hollarda qulay usuli. Kurk, ya’ni tuxum bosishga moyil bo‘lgan tovuq, tuxumlarni isitadi, muntazam aylantiradi va jo‘jalar chiqqach ularni birinchi kunlarda himoya qiladi. Biroq yaxshi natija faqat qushning o‘ziga bog‘liq emas: uya joyi, tuxum sifati, oziqlantirish, suv, xavfsizlik va gigiyena ham muhim.

Tabiiy inkubatsiyada asosiy maqsad kurk tovuqni ortiqcha bezovta qilmasdan, tuxumlar bir maromda iliq bo‘lishi va jo‘jalar xavfsiz chiqishi uchun qulay sharoit yaratishdir. Quyidagi tavsiyalar kichik xo‘jalik va hovli sharoitida qo‘llashga mos.

Kurk tovuq tuxum bosishga tayyor ekanini qanday bilish mumkin?

Har bir tuxumchi tovuq kurk bo‘lavermaydi. Tuxum bosishga kirgan tovuq odatda uyaga uzoq vaqt o‘tiradi va tuxum olishga uringanda norozilik bildiradi. Uning patlari hurpayishi, “g‘o‘ldirashi”, uyadan kam chiqishi va boshqa tovuqlarni yaqinlashtirmasligi ham kuzatiladi.

• Uyada kechasi ham qoladi;
• kun davomida faqat qisqa muddatga yem va suv uchun chiqadi;
• uyaga yaqinlashganda patlarini yoyib, himoyalanishga urinadi;
• qorni ostidagi patlar siyraklashib, teri tuxumga yaxshiroq tegadigan bo‘ladi;
• odatdagi tuxum qo‘yish xatti-harakati kamayadi yoki to‘xtaydi.

Kurkni tekshirishda qo‘lqop yoki ehtiyotkor harakatdan foydalaning. Haddan tashqari qo‘rqitish uning uyani tashlab ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Tovuq kamida bir necha kun davomida barqaror tuxum bosib o‘tirayotgan bo‘lsa, uni inkubatsiya uchun tanlash ma’qul.

Uya uchun joyni qanday tayyorlash kerak?

Uya tinch, quruq, shamol urmaydigan va boshqa parrandalar kam bezovta qiladigan joyda bo‘lishi kerak. Uni umumiy tuxum qo‘yiladigan uyalardan ajratish foydali, chunki boshqa tovuqlar tuxum qo‘yish uchun kirib, tuxumlarni sindirishi yoki kurkni bezovta qilishi mumkin.

Uya talablari

• pol quruq va tekis bo‘lsin;
• uya ichida mog‘orlamagan, changsiz somon yoki pichan bo‘lsin;
• uya tuxumlar dumalab chiqib ketmaydigan, lekin juda chuqur ham bo‘lmagan shaklda tayyorlansin;
• to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh, yomg‘ir va sovuq shamoldan himoyalansin;
• mushuk, it, kalamush va yovvoyi qushlar kira olmaydigan bo‘lsin.

Somonning o‘rtasini biroz chuqurlashtirib, tuxumlar bir joyda turadigan “kosacha” hosil qiling. Juda yumshoq yoki nam to‘shama tuxumlarning ifloslanishi va sovib qolish xavfini oshiradi. Uya yonida yem va toza suv bo‘lishi mumkin, ammo ularni tuxumlar ustiga ag‘darib yubormaydigan tarzda joylashtiring.

Tabiiy inkubatsiya uchun tuxumlarni tanlash

Kurk tovuq ostiga faqat sog‘lom va naslga yaroqli tuxumlarni qo‘yish kerak. Tuxumlar bir xil yoki bir-biriga yaqin o‘lchamda bo‘lsa, ularning qizishi va jo‘ja chiqish vaqti ham muvozanatliroq bo‘ladi.

• qobig‘i butun, yoriqsiz va juda yupqa bo‘lmasin;
• tuxum haddan tashqari kir bo‘lmasin;
• g‘ayritabiiy dumaloq, juda cho‘zinchoq yoki deformatsiyalangan tuxumlar ajratilsin;
• nasldor xo‘roz bilan juftlashgan sog‘lom tovuqlardan olingan bo‘lsin;
• imkon qadar yangi tuxumlardan foydalanilsin.

Juda iflos tuxumni suvda yuvish tavsiya etilmaydi: suv va ishqalanish qobiq yuzasidagi tabiiy himoya qatlamiga zarar yetkazishi mumkin. Kuchli ifloslangan tuxumni inkubatsiyaga qo‘ymaslik xavfsizroq. Tuxumlarni qo‘yishdan oldin yorug‘likda ko‘rib, katta yoriqlar yoki qobiq nuqsonlarini tekshirish mumkin.

Kurk ostiga nechta tuxum qo‘yish kerak?

Aniq son kurkning tana hajmi, uya kattaligi va tuxum o‘lchamiga bog‘liq. Asosiy qoida: kurk tuxumlarning barchasini tanasi va qanotlari bilan to‘liq yopib turishi kerak. Tashqarida qolgan tuxumlar sovib, rivojlanmay qolishi mumkin.

Bu raqamlar qat’iy me’yor emas. Tuxumlarni qo‘ygandan keyin kurkning yon va old qismlarida tuxum chiqib qolmasa, son to‘g‘ri tanlangan bo‘ladi. Juda ko‘p tuxum qo‘yish jo‘ja chiqish foizini pasaytirishi mumkin.

Tuxumlarni uyaga qanday joylashtirish kerak?

Tuxumlarni imkon qadar bir vaqtda, kechqurun yoki kurk tinch paytda joylashtiring. Shunda barcha tuxumlarning rivojlanishi deyarli bir kunda boshlanadi va jo‘jalar ham bir-biriga yaqin vaqtda chiqadi.

1. Uyani quruq to‘shama bilan tayyorlang.
2. Tuxumlarning barchasini oldindan sanab oling.
3. Ularni uyadagi chuqurchaga bir tekis joylashtiring.
4. Kurkni ehtiyotkorlik bilan uyaga qaytaring.
5. Bir necha soatdan keyin tuxumlarning to‘liq yopilganini tekshiring.

Tuxumni qalam bilan yengil belgilash foydali. Masalan, sanani yozish yoki kichik belgi qo‘yish orqali boshqa tovuq qo‘ygan yangi tuxumni aniqlash osonlashadi. Marker, bo‘yoq yoki o‘tkir buyumlardan foydalanmang.

21 kunlik tabiiy inkubatsiya qanday kechadi?

Tovuq tuxumi odatda taxminan 21 kunda ochiladi. Bu muddat harorat, tuxumning saqlanishi, zot va rivojlanish sharoitiga qarab biroz o‘zgarishi mumkin. Tabiiy inkubatsiyada kurk tuxumlarni kun davomida o‘zi aylantiradi va tanasining holatini o‘zgartirib turadi.

1–7-kunlar

Bu davrda embrion rivojlanishi boshlanadi. Kurk uyadan qisqa muddatga chiqib, yemlanishi va suv ichishi tabiiy holat. Uni majburan uzoq vaqt uyada ushlab turish shart emas. Birinchi haftada uyani ko‘p ochish, tuxumlarni qo‘l bilan aylantirish yoki tez-tez ko‘rishdan saqlaning.

8–14-kunlar

Embrion faol rivojlanadi, tuxum ichida qon tomirlari va shakllanayotgan jo‘ja ko‘rinishi mumkin. Istasangiz, tajribangiz va mos yoritgich bo‘lsa, tuxumlarni qorong‘i xonada qisqa muddat tekshirishingiz mumkin. Bunda tuxumni uzoq sovitmaslik, silkitmaslik va uyani bezovta qilmaslik muhim.

15–21-kunlar

Jo‘ja chiqishga tayyorlanadi. Bu bosqichda tuxumlarni ko‘p ushlamang. Kurk ko‘proq uyada qolishi mumkin, chiqish yaqinlashganda esa uning yem va suv iste’moli o‘zgaradi. Tuxum qobig‘ida teshik paydo bo‘lgach, jarayonga aralashishga shoshilmang.

Kurkni inkubatsiya paytida qanday boqish kerak?

Kurk kuniga hech bo‘lmaganda bir marta uyadan chiqib, yemlanishi, suv ichishi va chiqindisini chiqarishi kerak. Ayrim kurklar qisqa muddatga o‘zlari chiqadi. Agar u uzoq vaqt umuman chiqmasa, ehtiyotkorlik bilan uyadan tushirib, yem va suv yoniga qo‘yish mumkin. Buni shovqinsiz va tez bajaring.

Ratsion odatdagi tuxumchi tovuq yemiga asoslanishi mumkin. Yem yangi, quruq va mog‘orsiz bo‘lsin. Doimiy toza suv bo‘lishi shart. Issiq kunlarda suv tez ifloslanadi, shuning uchun ichirgichni muntazam tekshiring.

• asosiy yem sifatida muvozanatlangan parrandachilik yemi;
• toza ichimlik suvi;
• toshcha yoki hazmga yordam beruvchi grit, agar xo‘jalik sharoitida zarur bo‘lsa;
• nam, achigan yoki mog‘orlagan yemdan butunlay voz kechish.

Kurk tuxum bosayotgan paytda uni semirtirib yuborish yoki keskin ratsion o‘zgartirish kerak emas. Juda uzoq och qolishi ham, ortiqcha majburan yedirish ham ma’qul emas.

Uya gigiyenasi va xavfsizlik

Tabiiy inkubatsiyada tuxumlar yerga yaqin joylashgani sababli namlik, ifloslik va yirtqichlar xavfi yuqori bo‘lishi mumkin. Uya quruq saqlansin, lekin kurkni har kuni bezovta qilib to‘shamani almashtirish shart emas. Namlangan yoki najas bilan kuchli ifloslangan qismni ehtiyotkorlik bilan almashtiring.

Uya atrofidagi yoriqlarni berkitish, kalamushlarga qarshi choralar ko‘rish va it-mushuklarni cheklash muhim. Kimyoviy insektitsidlar, kuchli hidli dezinfektantlar yoki noma’lum kukunlarni kurk va tuxum yonida ishlatmang. Parazitlar ko‘paygan bo‘lsa, veterinariya mutaxassisi bilan maslahatlashib, tuxum va oziq-ovqat xavfsizligiga mos vosita tanlang.

Jo‘ja chiqish vaqtida nima qilish kerak?

Jo‘ja qobiqni ichkaridan teshib chiqishni boshlaganda uya tinch bo‘lishi kerak. Qobiqdagi kichik teshikdan keyin jo‘ja darhol chiqmasligi mumkin; bu jarayon bir necha soat davom etadi. Qobiqni sindirish, jo‘jani tortish yoki tuxum ichiga suv tomizish xavfli bo‘lishi mumkin.

Chiqish vaqtida quyidagilarni bajaring:

• uyani quruq va issiqroq, shamolsiz joyda saqlang;
• kurkni tuxumlar bilan birga tinch qo‘ying;
• chiqqan jo‘jani darhol olib ketishga shoshilmang;
• qobiq bo‘laklarini keyinroq ehtiyotkorlik bilan yig‘ing;
• bir necha soat o‘tib, jo‘jalar va qolgan tuxumlarni kuzating.

Jo‘jalar qurigach, kurk ularni qanoti ostiga oladi. Ayrim tuxumlar kechroq ochilishi mumkin. Biroq tuxum uzoq vaqt sovuq qolsa, yomon hid chiqarsa yoki yorilgan bo‘lsa, uni alohida ko‘rib chiqish kerak. Shubhali holatda veterinarga murojaat qiling.

Jo‘jalar chiqqach, ularni qanday asrash kerak?

Jo‘jalar nam bo‘lmay, qurigan va faol harakatlana boshlaganidan keyin ona kurk bilan alohida, xavfsiz joyga o‘tkazish ma’qul. Dastlabki kunlarda jo‘jalar uchun mayda donali starter yem va past, ag‘darilmaydigan ichirgich kerak. Suv idishi chuqur bo‘lmasin, chunki yosh jo‘jalar ichiga tushib qolishi mumkin.

Jo‘jalar ona kurk ostida tabiiy ravishda isinadi, ammo xona sovuq, nam yoki shamolli bo‘lmasligi kerak. Ularning to‘planib qolishi sovuqdan, tarqalib ketishi esa ortiqcha issiq yoki bezovtalikdan darak berishi mumkin. Harakat, ishtaha, quruq pat va bir tekis nafas olishni kuzatib boring.

• ona va jo‘jalarni boshqa katta parrandalardan vaqtincha ajrating;
• polni quruq, sirpanmaydigan to‘shama bilan yoping;
• yem va suvni jo‘jalar bemalol yetadigan balandlikka qo‘ying;
• kasallik alomatlari bo‘lsa, shubhali jo‘jani alohida kuzating;
• mahalliy veterinarning tavsiyasiga muvofiq emlash va profilaktika rejasini tuzing.

Ko‘p uchraydigan xatolar

1. Kurkning ostiga haddan tashqari ko‘p tuxum qo‘yish

Bu chetdagi tuxumlarning sovib qolishiga olib keladi. Tuxum sonini qush tanasi bilan yopish qobiliyatiga qarab belgilang.

2. Uyani tez-tez ochish

Doimiy tekshiruv kurkni bezovta qiladi va tuxumlar sovib qolishi mumkin. Zarur nazoratni qisqa va ehtiyotkorlik bilan bajaring.

3. Tuxumni yuvish yoki qattiq ishqalash

Qobiqdagi tabiiy himoya qatlamining buzilishi mikroorganizmlar kirish xavfini oshirishi mumkin. Juda iflos tuxumni inkubatsiyaga qo‘ymaslik yaxshiroq.

4. Kurk uchun yem va suvni unutish

Uzoq ochlik va suvsizlik qushni zaiflashtiradi. Yem va suvga oson, ammo xavfsiz kirish imkonini yarating.

5. Jo‘jaga erta yordam berishga urinish

Qobiqdan chiqish — jo‘ja uchun tabiiy jarayon. Aniq muammo bo‘lmasa, qobiqni sindirish yoki jo‘jani tortish tavsiya etilmaydi.

Qachon veterinarga murojaat qilish kerak?

Kurk bir necha kun yem yemasa yoki suv ichmasa, juda holsiz bo‘lsa, nafas olishi qiyinlashsa, kuchli ich ketishi kuzatilsa yoki tuxumlar atrofida chirish hidi paydo bo‘lsa, veterinariya mutaxassisiga murojaat qiling. Jo‘jalarda ommaviy holsizlik, ich ketishi, nafas olish muammosi yoki to‘satdan o‘lim kuzatilsa, ularni boshqa parrandalardan ajratib, kasallik tarqalishining oldini oling.

Dori vositalarini, ayniqsa antibiotik yoki parazitlarga qarshi preparatlarni, mutaxassis tavsiyasisiz qo‘llamang. Tuxum va go‘sht uchun yetishtiriladigan parrandalarda dori tanlovi, qo‘llash tartibi va kutish muddati alohida ahamiyatga ega.

Xulosa

Kurk tovuq ostida jo‘ja ochirishning eng muhim shartlari — sog‘lom va tuxum bosishga moyil kurk, yoriqsiz tuxumlar, quruq va xavfsiz uya, yetarli yem-suv hamda kam bezovtalikdir. Tabiiy inkubatsiyada harorat va tuxum aylantirishni odam emas, asosan kurkning o‘zi boshqaradi. Sizning vazifangiz esa unga barqaror sharoit yaratish, xavflarni kamaytirish va jo‘jalar chiqqach ularni alohida nazorat qilishdan iborat.

Manbalar

• FAO — Small-scale poultry production
• Mississippi State University Extension — Incubation and Hatchery Management
• University of Minnesota Extension — Raising chickens at home
• Merck Veterinary Manual — Poultry management