Broylerning qaysi yoshda qancha vazn olishi kerakligi parrandachilar eng ko‘p beradigan savollardan biridir. Vaznni muntazam nazorat qilish orqali yemning samaradorligi, jo‘jalarning bir tekis o‘sayotgani va parvarishdagi muammolarni erta aniqlash mumkin.
Ammo bitta universal raqam yo‘q. Natija broyler krossi, jo‘janing jinsi, yem sifati, harorat, ventilyatsiya, suv ta’minoti, zichlik va kasalliklarning oldini olish darajasiga bog‘liq. Quyidagi ko‘rsatkichlar amaliy taqqoslash uchun Ross 308 broylerining Aviagen tomonidan berilgan performance objectives jadvaliga asoslangan. Bu raqamlar ideal boshqaruv sharoitidagi maqsadli ko‘rsatkichlar bo‘lib, har bir xo‘jalikda aynan bir xil natija kafolatlanmaydi.
Qisqa javob: 30, 35 va 42 kundagi maqsadli vazn
| Yosh | Urg‘ochi, taxminan | Erkak, taxminan | Aralash guruh uchun amaliy mo‘ljal |
|---|---|---|---|
| 30 kun | 1,75 kg | 1,90 kg | 1,8–1,85 kg |
| 35 kun | 2,25 kg | 2,40 kg atrofida | 2,3–2,35 kg |
| 42 kun | 2,85 kg atrofida | 3,0 kg dan yuqori | 2,9–3,0 kg |
Ross 308 jadvalida 30-kun uchun urg‘ochi broyler vazni taxminan 1,75 kg, erkak broyler vazni esa 1,90 kg deb ko‘rsatilgan. 35-kunda bu ko‘rsatkichlar mos ravishda taxminan 2,21–2,25 kg va 2,40 kg atrofida bo‘ladi. 42-kunda urg‘ochilar qariyb 2,85 kg, erkaklar esa 3,0 kg dan yuqori tirik vaznga yetishi mumkin. ([ross-intl.aviagen.com](https://ross-intl.aviagen.com/assets/Tech_Center/Ross_Broiler/RossxRoss308-BroilerPerformanceObjectives2022-EN.pdf?utm_source=openai))
Aralash jinsli guruhda o‘rtacha vazn erkak va urg‘ochilar nisbati hamda guruhdagi o‘sish bir xilligiga qarab o‘zgaradi. Shuning uchun faqat bitta eng yirik jo‘jani tortib xulosa qilish noto‘g‘ri.
Ross 308 bo‘yicha batafsil vazn mo‘ljali
Quyidagi jadvalda Ross 308 uchun muhim nazorat kunlari berilgan. Raqamlar yaxlitlangan va tirik vaznni bildiradi.
| Yosh | Urg‘ochi, kg | Erkak, kg | Izoh |
|---|---|---|---|
| 7 kun | 0,20–0,21 | 0,21–0,22 | Birinchi hafta boshlang‘ich rivojlanish uchun muhim |
| 14 kun | 0,52–0,54 | 0,54 kg atrofida | Yem va suvga kirish nazorat qilinadi |
| 21 kun | 0,98–1,00 | 1,05 kg atrofida | O‘sish tezlashadigan davr |
| 28 kun | 1,65–1,70 | 1,70 kg ga yaqin | Partiyadagi farq sezilarli bo‘lishi mumkin |
| 30 kun | 1,74–1,76 | 1,90 kg | Ko‘pchilik xo‘jaliklar uchun asosiy savdo nuqtasi |
| 35 kun | 2,20–2,25 | 2,40 kg atrofida | Yem sarfi va FCRni baholash vaqti |
| 42 kun | 2,80–2,90 | 3,00–3,10 | Yirikroq karkas uchun odatiy nazorat yoshi |
Rivojlanish jadvalidagi raqamlar o‘rtacha maqsad sifatida ishlatiladi. Ular “shu vaznga yetmagan barcha broyler kasal” degani emas. Masalan, issiq yozda yem iste’moli kamayishi, elektr yoki suv ta’minotidagi uzilishlar, jo‘jalarning kelib chiqishidagi farq va mahalliy yem xomashyosi natijaga ta’sir qilishi mumkin.
30 kunda broyler vazni qancha bo‘lishi kerak?
30-kun broylerlarni baholash uchun qulay oraliq hisoblanadi. Ross 308 aralash guruhida 1,8 kg atrofidagi o‘rtacha tirik vazn yaxshi maqsad bo‘lishi mumkin. Erkaklar odatda urg‘ochilardan og‘irroq bo‘ladi, shu sababli bir xil yoshdagi qushlar orasida 100–200 gramm farq kuzatilishi tabiiy.
Agar 30-kunda guruhning o‘rtacha vazni 1,5–1,6 kg atrofida qolsa, darhol yemni ko‘paytirish yoki dori berishdan oldin quyidagilarni tekshiring:
- Yem oxurga kun davomida yetarli miqdorda tushyaptimi?
- Barcha jo‘jalar oxur va suvlagichga bemalol kira olyaptimi?
- Yemning hidi, rangi, namligi yoki mog‘orlanishida o‘zgarish yo‘qmi?
- Suv bosimi va suvlagich nipellari ishlayaptimi?
- Tovu qxonada dimlik, ammiak hidi yoki kuchli issiqlik bormi?
- Axlatning suyuqligi, nafas olish, oqsoqlanish yoki o‘lim holatlari kuzatilyaptimi?
35 kunda broyler qancha tortadi?
35-kunda Ross 308 urg‘ochilari odatda 2,2 kg dan, erkaklari esa 2,4 kg atrofidan yuqori bo‘lishi kutiladi. Aralash guruh uchun 2,3 kg atrofidagi o‘rtacha vazn amaliy mo‘ljal sifatida olinadi.
Bu davrda kunlik o‘sish hali yuqori bo‘lsa-da, yem sarfi ham tez ortadi. Shuning uchun faqat vaznga emas, balki yemdan foydalanish samaradorligiga ham qarash kerak. Bir xil vaznga erishgan ikki partiyada yem sarfi keskin farq qilishi mumkin. Ko‘p yem yeb, sekin o‘sayotgan guruhda ratsion muvozanati, suv sifati, ichak salomatligi va mikroiqlim qayta baholanadi.
42 kunda broyler vazni qancha bo‘lishi kerak?
42-kun ko‘plab xo‘jaliklarda broylerni sotish yoki so‘yishga topshirishdan oldingi asosiy chegara hisoblanadi. Ross 308 bo‘yicha urg‘ochi qushlar taxminan 2,85 kg, erkaklar esa 3,0 kg dan yuqori tirik vaznga chiqishi mumkin. Aralash guruhda 2,9–3,0 kg atrofidagi o‘rtacha natija yaxshi boshqaruv sharoitidagi mo‘ljal hisoblanadi.
Bozor talabi kichik karkasni talab qilsa, broylerni 35–38 kunlarda sotish iqtisodiy jihatdan ma’qul bo‘lishi mumkin. Agar xaridor yirik qush so‘rasa, 42 kungacha yoki undan uzoqroq boqish rejalashtiriladi. Bunda qo‘shimcha kunlarda yem xarajati, o‘lim darajasi, oyoq muammolari va issiq stress xavfi hisobga olinishi kerak.
Vaznni qanday to‘g‘ri o‘lchash kerak?
O‘rtacha vaznni aniqlash uchun har bir qushni tortish shart emas, lekin namuna yetarlicha katta bo‘lishi kerak. Kichik xo‘jalikda kamida 10–20 ta, katta partiyada esa bir necha joydan jami 30–50 ta broyler tanlanadi.
- O‘lchashni har hafta bir xil kunda va taxminan bir xil vaqtda bajaring.
- Qushlarni faqat bitta burchakdan emas, tovuqxonaning turli joylaridan tanlang.
- Tarozini oldindan tekshiring va idish yoki qop og‘irligini hisobdan chiqaring.
- Erkak va urg‘ochilarni imkon qadar alohida qayd eting.
- Jami vaznni tortilgan qushlar soniga bo‘lib, o‘rtacha vaznni toping.
- Eng og‘ir yoki eng yengil qush emas, guruhning o‘rtacha natijasiga baho bering.
Masalan, 20 ta broylerning jami vazni 37 kg bo‘lsa, o‘rtacha tirik vazn 1,85 kg bo‘ladi. Bundan tashqari, guruhning bir xilligi ham muhim. Agar ayrim qushlar juda yirik, boshqalari esa ancha mayda bo‘lsa, o‘rtacha raqam muammoni yashirishi mumkin.
Vazn ortda qolishining asosiy sabablari
1. Jo‘janing birinchi kunlardagi sust boshlanishi
Birinchi hafta davomida jo‘janing yem va suvga tez kirishi keyingi o‘sishga ta’sir qiladi. Sovuq pol, uzoq tashish, suvning kech berilishi yoki oxurning noto‘g‘ri joylashishi dastlabki rivojlanishni sekinlashtirishi mumkin.
2. Issiqlik stressi
O‘zbekistonda yoz oylarida yuqori harorat broylerning yem iste’molini pasaytiradi. Qush ko‘proq suv ichib, kamroq yem yeyishi mumkin. Tovu qxonada havo harakati yetarli bo‘lmasa, vazn ortishi bilan birga nafas olish va o‘lim xavfi ham oshadi.
3. Suv ta’minotidagi muammo
Suvning iflosligi, bosimning pastligi, nipellarning ishlamasligi yoki suvning haddan tashqari iliqligi yem iste’moliga salbiy ta’sir qiladi. Suvlagichlar har kuni tekshirilishi va toza saqlanishi kerak.
4. Yem sifati va granulasi
Namlangan, mog‘orlagan yoki uzoq saqlangan yem o‘sish natijasini pasaytirishi mumkin. Ratsiondagi oqsil, energiya, aminokislotalar, mineral moddalar va vitaminlar broyler yoshiga mos bo‘lishi lozim. Yem tarkibini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirish o‘rniga ishlab chiqaruvchi yoki oziqlantirish mutaxassisi tavsiyasiga tayaning.
5. Zichlik va havo sifati
Qushlar juda zich joylashtirilsa, oxur va suvlagich uchun raqobat kuchayadi, pol namlanadi va havo sifati yomonlashadi. Natijada butun partiya bo‘yicha o‘sish bir xilligi pasayishi mumkin.
6. Sog‘liq bilan bog‘liq muammolar
Ich ketishi, ishtahaning pasayishi, lohaslik, yo‘tal, aksirish, oqsoqlanish yoki o‘lim ko‘payishi kuzatilsa, sababni faqat yemdan izlamang. Veterinariya mutaxassisiga murojaat qilib, zarur tekshiruvlarni o‘tkazish kerak. Dori vositalarini tashxis va mutaxassis tavsiyasisiz qo‘llash xavfli.
Vaznni tezroq oshirish uchun nimalarga e’tibor berish kerak?
- Jo‘jalar kelishidan oldin xona, jihozlar va suv tizimini tayyorlang.
- Har kuni yem va suv iste’molini yozib boring.
- Haftalik o‘rtacha vaznni ishlab chiqaruvchi jadvali bilan solishtiring.
- Yemning fizik sifatini, ayniqsa granulalarning maydalanish darajasini kuzating.
- Ventilyatsiyani kuchaytirishda jo‘jalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri sovuq shamol urishiga yo‘l qo‘ymang.
- Yorug‘lik, harorat va zichlikni yoshga mos ravishda boshqaring.
- Partiyadagi mayda qushlar soni oshsa, ularni alohida kuzatib boring.
“Tez vazn oldirish” uchun me’yoridan ortiq yem berish yoki nazoratsiz qo‘shimcha ishlatish to‘g‘ri yondashuv emas. Maqsad faqat katta vazn emas, balki sog‘lom, bir xil va yemni samarali o‘zlashtiradigan partiya olishdir.
Xulosa
Ross 308 uchun amaliy mo‘ljal sifatida 30-kunda 1,8 kg, 35-kunda 2,3 kg va 42-kunda 2,9–3,0 kg atrofidagi aralash guruh vaznini olish mumkin. Erkaklar odatda og‘irroq, urg‘ochilar esa biroz yengilroq bo‘ladi.
Bu raqamlar qat’iy tashxis yoki majburiy standart emas. Eng to‘g‘ri baholash usuli — bir xil sharoitda muntazam tortish, o‘rtacha vazn bilan birga guruhning bir xilligini ko‘rish va natijani yem sarfi, o‘lim darajasi hamda qushlarning umumiy holati bilan birgalikda tahlil qilishdir.
Manbalar
- Aviagen, Ross 308/308 FF Broiler Performance Objectives: https://ross-intl.aviagen.com/assets/Tech_Center/Ross_Broiler/RossxRoss308-BroilerPerformanceObjectives2022-EN.pdf
- Aviagen, Ross 308 mahsuloti va texnik hujjatlar markazi: https://ross-intl.aviagen.com/ap/brands/ross/products/ross-308