Tovuqxonani dezinfeksiya qilish shunchaki polga yoki devorga dezinfeksiyalovchi eritma sepishdan iborat emas. Samarali natija uchun avval go‘ng, pat, yem qoldig‘i, chang va boshqa organik iflosliklar olib tashlanadi, keyin yuzalar yuviladi, quritiladi va shundan so‘ng mos vosita bilan ishlov beriladi. Kir yuzaga sepilgan dezinfektant ko‘pincha kutilgan natijani bermaydi, chunki go‘ng va loy mikroorganizmlarni himoyalab, ayrim vositalarning ta’sirini pasaytiradi.
Quyidagi qo‘llanma kichik uy xo‘jaligi hamda kichik tijoriy parrandachilik binolari uchun mo‘ljallangan. Agar podada ko‘plab qushlar kasallangan yoki nobud bo‘lgan bo‘lsa, dezinfeksiya rejasini mahalliy veterinar bilan kelishish kerak. Ayrim kasalliklarda oddiy tozalash yetarli bo‘lmasligi mumkin.
Dezinfeksiya qachon o‘tkaziladi?
To‘liq dezinfeksiya eng ma’quli tovuqlar boshqa joyga ko‘chirilgandan keyin, ya’ni xona bo‘sh paytda bajariladi. Yangi guruhni kiritishdan oldin tovuqxona, jihozlar, ichirgichlar, oziqlantirgichlar va tuxum yig‘ish joylari tekshirilib, tozalanadi.
Amaliyotda quyidagi holatlar dezinfeksiya uchun asosiy vaqt hisoblanadi:
- podani almashtirishdan oldin;
- kasallik yoki tushunarsiz o‘lim holatlaridan keyin;
- uzoq vaqt davomida to‘planib qolgan nam to‘shama va go‘ng olib tashlangach;
- yangi jihozlar o‘rnatilgandan yoki xona ta’mirlangandan keyin;
- ichirgich va oziqlantirgichlarda shilimshiq qatlam paydo bo‘lganda.
Qushlar xonada turgan paytda esa to‘liq yuvish va kuchli kimyoviy ishlov berish xavfli bo‘lishi mumkin. Bunday vaqtda faqat qushlarga zarar bermaydigan, yorliqdagi ko‘rsatmaga mos vositalar va qisman tozalash usullari qo‘llanadi.
Kerakli anjomlar va himoya vositalari
Ishni boshlashdan oldin barcha kerakli buyumlarni tayyorlab qo‘ying. Ish davomida toza va iflos hudud o‘rtasida qatnab yurish qayta ifloslanishga sabab bo‘lishi mumkin.
- rezina qo‘lqop;
- rezina etik yoki yuviladigan maxsus oyoq kiyim;
- niqob yoki respirator;
- himoya ko‘zoynagi;
- qirg‘ich, supurgi va belkurak;
- chelak, shlang yoki bosimli yuvish moslamasi;
- detergent yoki ko‘pik hosil qiluvchi yuvish vositasi;
- purkagich;
- toza suv;
- chiqindilar uchun mustahkam qop yoki yopiq idish.
Dezinfektantni tanlashda mahsulot yorlig‘ini diqqat bilan o‘qing. Unda qaysi yuzalar uchun mo‘ljallangani, ishchi eritma qanday tayyorlanishi, ta’sir qilish vaqti, shamollatish talabi va qushlarni qachon qaytarish mumkinligi ko‘rsatiladi. Noma’lum konsentratsiyadagi maishiy kimyoviy vositalarni aralashtirmang.
Tovuqxonani dezinfeksiya qilishning 10 bosqichi
1. Qushlarni xavfsiz joyga ko‘chiring
Avval barcha tovuq, xo‘roz va jo‘jalarni alohida, toza va shamollatiladigan joyga o‘tkazing. Dezinfeksiya qilinayotgan xonada qushlar, tuxumlar, yem, suv idishlari yoki ochiq oziqa qolmasligi kerak.
Agar podada kasallik alomatlari bo‘lsa, sog‘lom va kasal qushlar bir joyga aralashtirilmasin. Kasal qushlarni ajratish, nobud bo‘lgan qushlarni xavfsiz yo‘qotish va kasallik sababini aniqlash masalasida veterinar bilan maslahatlashish zarur.
2. Yem, tuxum va ko‘chma jihozlarni olib chiqing
Oziqlantirgich, ichirgich, uyacha, panjara, perch, tuxum lotoklari va boshqa yechiladigan buyumlarni tovuqxonadan tashqariga olib chiqing. Ularni alohida tozalash osonroq bo‘ladi.
Yem yoki to‘shama bilan ifloslangan, yuvib bo‘lmaydigan karton qutilar, nam yog‘och bo‘laklari va bir martalik materiallarni qayta ishlatmaslik ma’qul. Ular mikroorganizmlarni saqlab qolishi mumkin.
3. Go‘ng va to‘shamani to‘liq olib tashlang
Pol, uya, perch osti, burchaklar va devor taglaridagi barcha go‘ng, pat, yem qoldig‘i va nam to‘shamani chiqarib tashlang. Ayniqsa, ichirgich atrofi, ventilyatsiya kirish joylari va yoriqlarga e’tibor bering.
Chiqindilarni shamol bilan tarqaladigan yoki yomg‘ir suvi bilan oqib ketadigan joyga tashlamang. Ularni mahalliy sanitariya va veterinariya talablariga muvofiq kompostlash yoki boshqa xavfsiz usulda zararsizlantirish kerak.
4. Quruq tozalashni bajaring
Avval supurgi, qirg‘ich va cho‘tka yordamida quruq kirlarni ajrating. Ishni shift va yuqori qismlardan boshlang, keyin devorlar, jihozlar va polga o‘ting. Shu tartibda tozalash pastki yuzalarning qayta ifloslanishini kamaytiradi.
Quruq tozalash bosqichini o‘tkazib yubormang. Dezinfektant go‘ng yoki qalin chang qatlamidan o‘tib, mikroorganizmlarga yetib bora olmaydi. Shu sababli sanitariya ishlarining eng katta qismi mexanik tozalashga to‘g‘ri keladi.
5. Detergent bilan nam yuvish
Yuzalarni oddiy suv bilan ho‘llab qo‘yish yetarli emas. Detergent yoki ko‘pik hosil qiluvchi yuvish vositasi yog‘, oqsil va yopishib qolgan iflosliklarni yumshatishga yordam beradi.
Yuvishni yuqoridan pastga, xonaning uzoq qismidan eshik tomon boshlang. Avval shift va ventilyatsiya qismlari, keyin devorlar, panjaralar, uyachalar va oxirida pol yuviladi. Juda kuchli bosimdagi suvni elektr jihozlari, yog‘ochning chuqur yoriqlari va ventilyator motorlariga yo‘naltirmang.
6. Toza suv bilan chaying
Detergent qoldig‘i qolmasligi uchun barcha yuzalarni toza suv bilan yaxshilab chaying. Oziqlantirgich va ichirgichlarda yuvish vositasi qolib ketishi qushlar uchun zararli bo‘lishi mumkin.
Chayishdan keyin ko‘zga ko‘rinadigan go‘ng, pat, yem qoldig‘i yoki ko‘pik qolgan bo‘lsa, dezinfeksiyaga o‘tmang. Shu joylarni yana cho‘tka bilan tozalang.
7. Xonani to‘liq quriting
Dezinfektantning samarasi namlik, harorat va yuzaning holatiga bog‘liq. Yuvilgan xona imkon qadar to‘liq quritiladi. Eshik va derazalarni oching, xavfsiz bo‘lsa ventilyatorlardan foydalaning.
Nam polga to‘shama solish yoki qushlarni erta qaytarish mog‘or, bakteriyalar ko‘payishi va oyoq tagining shikastlanishiga olib kelishi mumkin. Dezinfeksiya faqat yuzalar qurigandan keyin bajarilgani ma’qul.
8. Dezinfektantni yorliq bo‘yicha tayyorlang
Vositaning nomidan ko‘ra uning faol moddasi, qo‘llash sohasi va ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasi muhim. Ishchi eritmani “kuchliroq bo‘lsa, yaxshiroq” degan qarash bilan tayyorlamang. Yuqori konsentratsiya yuzalarni yemirishi, odam va qushlar uchun xavfni oshirishi mumkin.
Turli dezinfektantlarni, ayniqsa xlorli vositalarni kislotalar, ammiak yoki boshqa maishiy kimyoviy moddalar bilan aralashtirmang. Bunday aralashmalar zaharli gaz chiqarishi mumkin. Har bir vosita uchun alohida chelak va o‘lchov idishidan foydalaning.
9. Barcha yuzalarga ishlov bering
Dezinfektantni shift, devor, pol, eshik, panjara, uya, perch va jihozlarning barcha yuvilgan yuzalariga bir tekis seping yoki ishlab chiqaruvchi ko‘rsatgan usulda qo‘llang. Ayniqsa yoriqlar, burchaklar, pol-devor tutashgan joylar va ichirgich atrofini o‘tkazib yubormang.
Mahsulot yorlig‘ida ko‘rsatilgan “nam turish vaqti”ga rioya qiling. Eritma yuzada kerakli vaqt davomida nam qolmasa, mikroorganizmlarga ta’siri pasayishi mumkin. Zarur bo‘lsa, qurib qolayotgan joylarga ko‘rsatmaga muvofiq qayta ishlov bering.
10. Qayta quriting va xona bo‘sh turishini ta’minlang
Dezinfeksiyadan keyin xona yana shamollatiladi va to‘liq quritiladi. Qushlarni faqat kimyoviy hid yo‘qolgach, yuzalar quruq bo‘lgach va mahsulot yorlig‘idagi kutish muddati o‘tgach qaytaring.
Amaliy jihatdan, xonani imkon qadar bir necha kun bo‘sh qoldirish foydali. Biroq aniq “bo‘sh turish” muddati kasallik xavfi, xona sharoiti, vosita turi va mahalliy veterinariya ko‘rsatmalariga bog‘liq. Bir xil muddatni barcha xo‘jaliklarga qo‘llash to‘g‘ri emas.
Ichirgich va oziqlantirgichlarni qanday dezinfeksiya qilish kerak?
Bu jihozlar qushlar bilan har kuni bevosita aloqada bo‘lgani uchun alohida ishlov talab qiladi:
- qolgan yem va suvni to‘kib tashlang;
- yuzadagi go‘ng va shilimshiq qatlamni cho‘tka bilan olib tashlang;
- detergent bilan yuving;
- toza suvda yaxshilab chaying;
- yorliq bo‘yicha mos dezinfektant bilan ishlov bering;
- yana chaying, agar mahsulot yorlig‘ida chayish talab qilingan bo‘lsa;
- quyoshda yoki shamollatiladigan joyda to‘liq quriting.
Ichirgich ichida suv turib qoladigan yoriqlar, klapanlar va quvur birikmalarini tekshiring. Biofilm deb ataladigan shilimshiq qatlam oddiy chayish bilan ketmasligi mumkin.
Qaysi xatolar dezinfeksiyani samarasiz qiladi?
- Kir yuzaga darhol kimyoviy vosita sepish. Go‘ng va chang olib tashlanmasa, vosita yuzaga to‘liq ta’sir qilmaydi.
- Xonani quritmaslik. Nam muhitda mikroorganizmlar va mog‘or qayta ko‘payishi mumkin.
- Vosita konsentratsiyasini taxminan tayyorlash. O‘lchovsiz aralashtirish xavfli va samarasiz.
- Ta’sir qilish vaqtini kutmaslik. Sepib, darhol yuvib tashlash ko‘plab vositalar uchun noto‘g‘ri.
- Faqat polni dezinfeksiya qilish. Devor, shift, panjara, uya va jihozlar ham ishlovdan o‘tishi kerak.
- Toza jihozlarni iflos joyga qaytarish. Quruq va toza buyumlarni alohida hududda saqlang.
- Himoya vositalarisiz ishlash. Dezinfektant bug‘i va sachrashi teri, ko‘z va nafas yo‘llariga zarar yetkazishi mumkin.
- Kasal qushlarni dezinfeksiya bilan “davolashga” urinish. Dezinfeksiya xona va jihozlar uchun sanitariya chorasi bo‘lib, qushga tashxis yoki davolash o‘rnini bosa olmaydi.
Dezinfeksiya paytida xavfsizlik qoidalari
Kimyoviy vositalarni bolalar, hayvonlar, yem va ichimlik suvidan uzoqda saqlang. Ish vaqtida qo‘lqop, ko‘zoynak va mos niqobdan foydalaning. Shamollatish cheklangan xonada kuchli hidli mahsulotlardan foydalanmang.
Teriga yoki ko‘zga eritma sachrasa, mahsulot yorlig‘idagi birinchi yordam ko‘rsatmalariga amal qiling va zarurat bo‘lsa tibbiy yordamga murojaat qiling. Zaharlanish alomatlari paydo bo‘lsa, idish yorlig‘ini o‘zingiz bilan olib boring.
Dezinfeksiya vositalari tuxum, go‘sht va yem bilan bevosita kontaktda bo‘lmasligi kerak. Qushlarni qaytarishdan oldin xonada kimyoviy qoldiq, keskin hid yoki namlik qolmaganini tekshiring.
Dezinfeksiyadan keyingi nazorat ro‘yxati
- tovuqxonada go‘ng va pat qoldig‘i yo‘q;
- pol, devor, shift va jihozlar toza;
- yuvilgan yuzalar to‘liq quruq;
- ichirgich va oziqlantirgichlar alohida tozalangan;
- dezinfektant ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasiga muvofiq qo‘llangan;
- xona yetarli shamollatilgan;
- yangi, quruq to‘shama solingan;
- kemiruvchi va yovvoyi qushlar kirishi mumkin bo‘lgan teshiklar yopilgan;
- qushlar qaytarilishidan oldin yem va suv idishlari toza;
- ishlatilgan kiyim, etik va asboblar ham tozalangan.
Xulosa
Tovuqxonani dezinfeksiya qilishning eng muhim qoidasi — avval tozalash, keyin yuvish, undan so‘ng quritish va oxirida dezinfektant qo‘llashdir. Faqat kimyoviy vositaga tayanish, go‘ngni qoldirish yoki qushlarni nam xonaga qaytarish kutilgan himoyani bermaydi.
Muntazam sanitariya, quruq to‘shama, toza suv, kemiruvchilarga qarshi kurash va kirib-chiqishni nazorat qilish dezinfeksiyani yanada samarali qiladi. Agar podada o‘lim, nafas olish qiyinlashuvi, tuxumdorlikning keskin pasayishi yoki boshqa jiddiy belgilar kuzatilsa, avval mahalliy veterinar bilan bog‘laning.