Inkubatorda tovuq tuxumi odatda 21 kunda ochiladi. Biroq bu muddat mutlaq qoida emas: tuxumning saqlangan vaqti, embrionning rivojlanishi, inkubator haroratining barqarorligi, namlik hamda tuxum sifati sabab jo‘jalar 20-kun oxirida yoki 22-kungacha chiqishi mumkin.
Eng yaxshi natija faqat kunlarni sanash bilan emas, balki butun inkubatsiya davrida mikroiqlimni barqaror ushlab turish bilan bog‘liq. Quyidagi 21 kunlik kalendar uy sharoitida va kichik xo‘jalikda tovuq tuxumini inkubatsiya qilishni rejalashtirishga yordam beradi.
Tovuq tuxumi inkubatorda necha kunda ochiladi?
Tovuqlarda embrion rivojlanishining odatiy muddati 21 kun. Hisoblash tuxum inkubatorga joylangan kundan boshlanadi. Masalan, tuxum 1-mart kuni ertalab qo‘yilgan bo‘lsa, jo‘jalar asosan 21-mart atrofida chiqadi.
Inkubatorga qo‘yishdan oldingi saqlash muddati ham natijaga ta’sir qiladi. Yangi, toza va urug‘langan tuxumlar ma’qul. Uzoq saqlangan tuxumlarda chiqish foizi pasayishi, jo‘ja chiqishi kechikishi yoki jo‘ja zaif bo‘lishi mumkin.
- 1–7-kun: embrionning dastlabki a’zolari shakllanadi;
- 8–14-kun: embrion tez o‘sadi, qon tomirlari va tana tuzilishi rivojlanadi;
- 15–18-kun: jo‘ja tuxum ichida katta qismini egallaydi;
- 19–21-kun: jo‘ja chiqishga tayyorlanadi va qobiqni teshib chiqadi.
Inkubatsiya uchun asosiy ko‘rsatkichlar
Quyidagi qiymatlar ko‘pchilik majburiy havo aylanishiga ega inkubatorlar uchun amaliy yo‘nalish sifatida ishlatiladi. Aniq sozlama ishlab chiqaruvchi qo‘llanmasiga va inkubator konstruktsiyasiga moslashtiriladi.
| Bosqich | Kunlar | Harorat | Nisbiy namlik | Tuxumni aylantirish |
|---|---|---|---|---|
| 1-bosqich | 1–7-kun | 37,5–37,8 °C | 50–55% | Kuniga kamida 3–5 marta |
| 2-bosqich | 8–14-kun | 37,5–37,8 °C | 45–50% | Kuniga kamida 3–5 marta |
| 3-bosqich | 15–18-kun | 37,5–37,8 °C | 50–55% | Davom ettiriladi |
| Chiqish bosqichi | 19–21-kun | 37,0–37,5 °C | 65–70% atrofida | To‘xtatiladi |
Muhim: ventilyatorsiz inkubatorlarda ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasi bo‘yicha harorat biroz yuqoriroq bo‘lishi mumkin. Haroratni tuxum yuzasiga qo‘yib emas, inkubatorning belgilangan o‘lchash nuqtasida tekshirish kerak.
21 kunlik inkubatsiya kalendari
1-kun: tuxumlarni joylashtirish
Tuxumlarni inkubatorga qo‘yishdan oldin ularni xona haroratida asta-sekin moslashtiring. Juda sovuq tuxumni birdaniga iliq kameraga qo‘yish kondensat hosil qilishi mumkin. Tuxumning to‘mtoq tomoni yuqoriga qaratiladi yoki inkubator konstruksiyasiga muvofiq yotqiziladi.
Har bir tuxumga qalam bilan “X” va “O” belgilarini qo‘yish aylantirishni nazorat qilishni osonlashtiradi. Oddiy ruchka yoki kimyoviy bo‘yoq ishlatmang.
2–3-kun: embrion rivojlanishining boshlanishi
Bu davrda tuxumlarni muntazam aylantirish muhim. Aylantirish embrionning qobiq ichki pardasiga yopishib qolish xavfini kamaytiradi. Inkubatorni tez-tez ochish, haroratni keskin o‘zgartirish va tuxumni silkitish zararli bo‘lishi mumkin.
4–5-kun: birinchi tekshiruvga tayyorgarlik
Inkubatorning harorati va namligini alohida termometr-gigrometr bilan solishtirib ko‘ring. Bitta datchik ko‘rsatkichiga ko‘r-ko‘rona ishonish o‘rniga asbobning aniqligi va joylashuvini ham hisobga oling.
6–7-kun: birinchi ovoskopiya
Taxminan 7-kuni tuxumni ovoskop yordamida tekshirish mumkin. Rivojlanayotgan tuxumda odatda qon tomirlari tarmog‘i va markaziy qoramtir nuqta ko‘rinadi. Rivojlanish belgisi yo‘q, ichi bir xil yorqin ko‘rinadigan yoki noxush hid chiqara boshlagan tuxumlar alohida ajratiladi.
Ovoskopiyani qorong‘i xonada tez bajaring. Tuxumlarni uzoq vaqt sovitib qo‘ymang. Shubhali tuxum bo‘yicha yakuniy qarorni faqat bir belgiga qarab emas, bir necha kunlik kuzatuvga asoslash ma’qul.
8–10-kun: faol o‘sish davri
Embrion tez rivojlanadi, shuning uchun haroratning doimiyligi ayniqsa muhim. Tuxumlarni kuniga bir necha marta aylantirish davom etadi. Avtomatik aylantirgich bo‘lsa ham, uning ishlashini har kuni tekshiring.
11–14-kun: namlikni nazorat qilish
Bu bosqichda tuxum ichidagi suyuqlikning bir qismi bug‘lanadi. Namlik haddan tashqari yuqori bo‘lsa, havo kamerasi yetarlicha kattalashmasligi mumkin; juda past namlik esa jo‘janing qobiq pardasiga yopishib qolish xavfini oshiradi.
Namlikni faqat suv miqdorini ko‘paytirish bilan emas, inkubatorning shamollatish teshiklari va xona sharoitini ham hisobga olib boshqaring. Tuxumning vazn yo‘qotishini o‘lchash imkoniyati bo‘lsa, bu namlikni baholashning foydali usullaridan biridir.
15-kun: chiqish bosqichiga tayyorgarlik
Endi tuxumlar inkubator ichida ko‘proq issiqlik ajratishi mumkin. Ventilyatsiya teshiklarini to‘sib qo‘ymang. Kislorod yetishmasligi embrion rivojiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
16–17-kun: oxirgi aylantirishlar
Tuxumlarni aylantirish hali davom etadi. Agar jo‘ja chiqish patnisiga ko‘chirish rejalashtirilsa, bu ishni 18-kun oxirigacha tashkil etish mumkin. Tuxumlarni ehtiyotkorlik bilan ushlang va ularni sovitib yubormang.
18-kun: “lockdown” bosqichi
18-kun oxirida tuxumlarni aylantirish to‘xtatiladi. Tuxumlar chiqish patnisiga yotqiziladi. Shu vaqtdan boshlab inkubatorni imkon qadar ochmaslik kerak, chunki namlik tez tushib ketadi.
Namlik odatda chiqish davrida 65–70% atrofida ushlab turiladi. Tuxum ichidagi havo kamerasi va embrionning rivojlanishiga qarab aniq qiymat farq qilishi mumkin. Inkubator qo‘llanmasidagi tavsiyalar ustuvor hisoblanadi.
19-kun: ichki va tashqi teshib chiqish
Jo‘ja avval tuxum ichidagi havo kamerasiga tumshug‘i bilan yo‘l ochadi. Bu “ichki teshib chiqish” deyiladi. Keyin qobiqni aylana bo‘ylab teshib, tashqariga chiqishga urinadi. Tuxumda mayda yoriq paydo bo‘lishi bilan jo‘ja darhol chiqmasligi mumkin.
Bu jarayon bir necha soat davom etishi odatiy. Jo‘jaga qobiqni ochib berishga shoshilmang.
20-kun: jo‘jalar chiqishi
Ko‘p jo‘jalar 20–21-kunlarda chiqadi. Chiqayotgan jo‘ja namlikka muhtoj bo‘ladi; inkubatorni ochish ichki pardalarning qurib qolishiga olib kelishi mumkin. Jo‘ja chiqish jarayonida qisqa tanaffuslar qilishi tabiiy.
21-kun: asosiy chiqish kuni
21-kun odatda eng faol chiqish davridir. Sog‘lom jo‘ja qobiqni o‘zi teshib chiqadi, keyin bir necha soat ichida qurib, patlari yoziladi. Inkubator ichida quruq va iliq sharoit saqlanadi.
Jo‘ja to‘liq qurimaguncha uni tez-tez chiqarib olish shart emas. Quruq jo‘jalarni chiqarish vaqtini inkubatorning namlik rejimini buzmaslik uchun guruhlab tashkil qilish mumkin.
21-kunda jo‘ja chiqmasa nima qilish kerak?
21-kun tugashi bilan barcha tuxum chiqmay qolsa, darhol inkubatorni o‘chirib qo‘ymang. Ayrim jo‘jalar 22-kungacha kechikib chiqishi mumkin. Avval quyidagilarni tekshiring:
- inkubatordagi harorat haqiqiy qiymatga mos kelganmi;
- tuxumlar inkubatorga qachon va qanday holatda qo‘yilgan;
- elektr uzilishi yoki uzoq sovish bo‘lganmi;
- tuxumlar yetarlicha aylantirilganmi;
- chiqish davrida namlik keskin pasaymaganmi;
- ovoskopiyada embrion rivoji kuzatilganmi.
Agar tuxumda yoriq, ovoz yoki harakat bo‘lsa, uni bezovta qilmaslik kerak. 22-kun oxirida ham chiqmagan tuxumlar bo‘yicha qaror ovoskopiya, hid, qobiq holati va rivojlanish belgilariga asoslanadi. O‘lik embrionli tuxumlarni ochish yoki utilizatsiya qilishda qo‘lqop, gigiyena va mahalliy veterinariya tavsiyalariga rioya qiling.
Jo‘jaga qobiqdan chiqishda yordam berish kerakmi?
Ko‘pincha yo‘q. Qobiqni majburan ochish qon tomirlari hali faol bo‘lgan pardani yirtib yuborishi, qon ketishi yoki jo‘janing zaiflashishiga sabab bo‘lishi mumkin. Jo‘ja qobiqni o‘zi teshib chiqishi uchun vaqt kerak.
Agar jo‘ja uzoq vaqt qobiqda qolgan, parda qurigan yoki boshqa muammo ko‘rinayotgan bo‘lsa, aniq vaziyatni masofadan baholash qiyin. Bunday holatda tajribali inkubatorchi yoki veterinariya mutaxassisi bilan maslahatlashish xavfsizroq.
Inkubatsiyada eng muhim amaliy qoidalar
- Sifatli tuxum tanlang. Toza, butun, o‘rtacha hajmdagi va urug‘langan tuxumlar afzal. Yuvilgan, yorilgan yoki shakli keskin buzilgan tuxumlarni qo‘ymang.
- Saqlash sharoitini nazorat qiling. Tuxumlar salqin, quruq, to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh tushmaydigan joyda saqlanadi. Juda uzoq saqlash chiqish natijasini pasaytirishi mumkin.
- Inkubatorni oldindan sinang. Tuxum qo‘yishdan oldin qurilmani bo‘sh holda ishga tushirib, harorat va namlikning barqarorligini tekshiring.
- Inkubatorni issiqlik manbaidan uzoq qo‘ying. Quyosh nuri, pech, isitkich yoki sovuq havo oqimi datchik ko‘rsatkichini va ichki mikroiqlimni buzadi.
- Haroratni keskin o‘zgartirmang. Bir necha daqiqalik ochishdan ko‘ra, tez-tez va uzoq ochish xavfliroq.
- Ventilyatsiyani to‘sib qo‘ymang. Chiqish davrida jo‘jalar ko‘proq kislorod talab qiladi.
- Elektr uzilishiga reja tayyorlang. Inkubatorni issiqlikni ushlab turadigan joyga qo‘yish, zaxira quvvat manbai yoki xavfsiz favqulodda chorani oldindan ko‘rib chiqish foydali.
Inkubatsiya natijasini qanday baholash mumkin?
Faqat chiqqan jo‘jalar sonini emas, qo‘yilgan urug‘langan tuxumlar sonini ham qayd eting. Oddiy jurnalga tuxum qo‘yilgan sana, harorat, namlik, ovoskopiya natijasi, chiqqan jo‘jalar soni va muammolarni yozib boring.
Past chiqish foizi birgina sababga bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Tuxum sifati, xo‘roz va tovuqlar nisbati, saqlash muddati, inkubator aniqligi, aylantirish va shamollatish birgalikda natijani belgilaydi. Bir partiya natijasiga qarab barcha jarayonga qat’iy xulosa chiqarishdan oldin bir necha sikl ma’lumotlarini taqqoslash ma’qul.
Qisqa xulosa
Inkubatorda tovuq tuxumi odatda 21 kunda ochiladi. 1–18-kunlarda tuxumlarni muntazam aylantirish, harorat va namlikni barqaror saqlash kerak. 18-kun oxiridan boshlab aylantirish to‘xtatiladi, namlik oshiriladi va inkubator imkon qadar ochilmaydi. 20–22-kun oralig‘ida chiqish kuzatilishi mumkin; 21-kunda jo‘ja chiqmagani har doim ham muammo degani emas.
Eng yaxshi natija uchun inkubator qo‘llanmasidagi ko‘rsatkichlarni asosiy mezon qiling, asboblarni tekshiring va har bir siklni yozib boring.