Tovuq kuniga qancha yem yeydi? Bu savolga barcha parrandalar uchun bir xil raqam bilan javob berib bo‘lmaydi. Yem sarfi tovuqning yoshi, tirik vazni, zoti, tuxum berish darajasi, broylerlarda esa o‘sish sur’ati va boqish sharoitiga qarab o‘zgaradi.
Masalan, bir haftalik jo‘ja kuniga atigi bir necha o‘n gramm yem iste’mol qiladi. Tuxum berayotgan katta tovuq esa odatda 100–120 gramm atrofida yem yeydi. Ross 308 kabi tez o‘suvchi broylerlarda kunlik sarf 35-kun atrofida 180–190 grammga, 42-kunda esa 210 grammdan oshishi mumkin.
Quyidagi jadval amaliy rejalashtirish uchun berilgan. U fermerga yemni oldindan hisoblash, ortiqcha sarfni aniqlash va parrandaning o‘sishi yoki tuxumdorligini nazorat qilishda yordam beradi.
Qisqa javob: tovuq kuniga o‘rtacha qancha yem yeydi?
| Parranda turi | Yoshi yoki bosqichi | Bir boshga kunlik yem |
|---|---|---|
| Oddiy jo‘ja | 1–7 kun | 10–20 g |
| Jo‘ja | 8–21 kun | 20–45 g |
| Yosh tovuq | 4–8 hafta | 45–75 g |
| Pulletka | 9–17 hafta | 65–95 g |
| Tuxumdor tovuq | 18 haftadan keyin | 100–120 g |
| Mahalliy yoki aralash zot | Voyaga yetgan | 80–120 g |
| Broyler | 1–7 kun | 10–35 g |
| Broyler | 8–21 kun | 40–110 g |
| Broyler | 22–35 kun | 115–190 g |
| Broyler | 36–42 kun | 195–215 g |
Bu raqamlar o‘rtacha yo‘nalish hisoblanadi. Issiq havoda, sifatsiz yoki mayda fraksiyasi ko‘p yemda, kasallik yoki suv tanqisligida haqiqiy iste’mol kamayishi mumkin. Sovuq sharoitda esa parrandalar tana haroratini saqlash uchun ko‘proq yem iste’mol qilishi ehtimoli bor.
Yosh bo‘yicha tovuq yem sarfi
1–7 kunlik jo‘jalar
Birinchi haftada jo‘janing oshqozon-ichak tizimi hali rivojlanish bosqichida bo‘ladi. Shuning uchun yem miqdoridan ko‘ra uning sifati, maydalanish darajasi va doimiy mavjudligi muhimroq.
Amaliy sharoitda bir kunlik jo‘ja dastlab 10 grammga yaqin yem yeydi. Haftaning oxiriga kelib bu miqdor 18–20 grammgacha yetishi mumkin. Jo‘jalarga starter yem beriladi. Yem oxurda uzoq vaqt qolib namlanmasligi yoki ifloslanmasligi kerak.
| Yosh | Kunlik yem sarfi | Izoh |
|---|---|---|
| 1–2 kun | 8–12 g | Yemga moslashish davri |
| 3–4 kun | 12–16 g | Yem iste’moli tez ortadi |
| 5–7 kun | 16–22 g | Starter yem asosiy ozuqa bo‘ladi |
2–4 haftalik jo‘jalar
Ikkinchi haftadan boshlab jo‘janing o‘sishi tezlashadi va yemga bo‘lgan ehtiyoj oshadi. Ikki haftalik jo‘ja kuniga taxminan 22–30 gramm, uchinchi haftada 30–38 gramm, to‘rtinchi haftada esa 38–50 gramm yem iste’mol qilishi mumkin.
Bu davrda yemning protein va energiya qiymati jo‘janing o‘sishiga mos bo‘lishi kerak. Oddiy donni ko‘p berish jo‘jani to‘ydirgandek ko‘rinsa-da, ratsiondagi oqsil, mineral va vitaminlar kamayib ketishi mumkin.
5–8 haftalik yosh tovuqlar
Beshinchi haftadan sakkizinchi haftagacha kunlik yem sarfi odatda 50–75 gramm oralig‘ida bo‘ladi. Faol harakat qiladigan, sayrga chiqariladigan yoki yengil zotli tovuqlarda sarf biroz farq qiladi.
Yemning bir qismi to‘kilib ketayotgan bo‘lsa, oxur balandligi, kengligi va to‘ldirish miqdorini tekshiring. Parranda yemni sochib yuborsa, hisoblangan sarf haqiqiy iste’molni ko‘rsatmaydi.
9–17 haftalik pulletkalar
Tuxumga kirishdan oldingi davrda yosh tovuqlar kuniga taxminan 65–95 gramm yem yeydi. O‘sishning bu bosqichida haddan tashqari semirish ham, oriq qolish ham kelajakdagi tuxumdorlikka salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Yosh tovuqni faqat ko‘p yem yeyayotgani bilan baholash to‘g‘ri emas. Har hafta namunaviy tortish o‘tkazib, tirik vazn, patlarning holati, faollik va guruhning bir xilligini kuzatish kerak.
Tuxumdor tovuq kuniga qancha yem yeydi?
Tuxum berayotgan katta tovuq uchun eng ko‘p ishlatiladigan amaliy me’yor 100–120 gramm/kun hisoblanadi. Ayrim yengil tuxumdor krosslarda sarf 95–110 gramm bo‘lishi, yirik jigarrang tuxumdor tovuqlarda esa 110–125 grammga yaqinlashishi mumkin.
Lohmann boshqaruv qo‘llanmasida tuxumga kirishning dastlabki bosqichida yem iste’moli taxminan 90–100 gramm/kun atrofida bo‘lishi, yaxshi sharoitlarda tuxum berish davrida 110–120 gramm/kun darajasiga chiqishi ko‘rsatilgan. Hy-Line Brown qo‘llanmalarida ham yem sarfi yosh, tuxum berish darajasi, tuxum vazni, harorat, yemning tuzilishi va energiya zichligiga bog‘liqligi qayd etiladi.
| Tuxumdor tovuq bosqichi | Taxminiy yem sarfi | Amaliy izoh |
|---|---|---|
| Tuxumga kirish oldidan, 16–18 hafta | 85–105 g | Ratsionni tuxumdor yemga bosqichma-bosqich o‘tkazish |
| Tuxum berish boshlanishi | 90–105 g | Yem sarfi ishlab chiqarish oshishi bilan ko‘tariladi |
| Yuqori mahsuldorlik davri | 105–120 g | Energiya, oqsil va kalsiy muvozanati muhim |
| Katta yoshdagi tuxumdor tovuq | 105–125 g | Harorat va tuxum vazniga qarab o‘zgaradi |
Tuxumdor tovuq yemini cheklash yoki ko‘paytirishdan oldin tuxum berish foizi, tana vazni va yemning ozuqaviy zichligini tekshiring. 110 gramm past energiyali yem bilan olingan oziqa miqdori 110 gramm yuqori energiyali yem bilan bir xil bo‘lmaydi.
Broyler kuniga qancha yem yeydi?
Broylerlarda yem sarfi har kuni tez o‘zgaradi. Birinchi haftalarda miqdor kichik bo‘lsa, 4–6-haftalarda tana vazni va o‘sish sur’ati sababli kunlik iste’mol keskin ortadi.
Ross 308 broylerining rasmiy performance objectives jadvalida 7-kunda kunlik yem iste’moli taxminan 35 gramm, 14-kunda 68 gramm, 21-kunda 107 gramm, 28-kunda 148 gramm, 35-kunda 184 gramm va 42-kunda 212 gramm atrofida ko‘rsatilgan. Bu ko‘rsatkichlar yaxshi boshqaruv sharoitidagi genetik maqsadlar bo‘lib, O‘zbekiston xo‘jaliklarida real natija harorat, yem sifati, zichlik, suv ta’minoti va kasalliklar sababli farq qilishi mumkin.
| Broyler yoshi | Bir boshga kunlik yem | Taxminiy yig‘ma sarf |
|---|---|---|
| 1–7 kun | 10–35 g | 160–170 g |
| 8–14 kun | 39–68 g | 530–550 g |
| 15–21 kun | 73–107 g | 1,15–1,20 kg |
| 22–28 kun | 113–148 g | 2,05–2,10 kg |
| 29–35 kun | 154–184 g | 3,25–3,30 kg |
| 36–42 kun | 189–212 g | 4,65–4,75 kg |
Yig‘ma sarf tirik qolgan bitta broyler uchun hisoblanadi. Amaliy xo‘jalik hisobida o‘lim, yemning to‘kilishi, namlanishi va omborda qoladigan zaxirani ham alohida hisobga olish kerak.
Mahalliy va aralash zotli tovuqlarda yem sarfi
Mahalliy tovuqlar ko‘pincha tuxumdor krosslar kabi bir xil miqdorda yem yemaydi. Ular yaylov, hovli, oshxona qoldiqlari, ko‘kat va hasharotlardan ham foydalanishi mumkin. Biroq bunday qo‘shimcha ozuqalar to‘liq muvozanatlangan yemning o‘rnini to‘liq bosa olmaydi.
Voyaga yetgan mahalliy yoki aralash zotli tovuqning kunlik umumiy yem sarfi ko‘pincha 80–120 gramm oralig‘ida bo‘ladi. Agar tovuq faol ravishda tuxum qilayotgan bo‘lsa, sarf 100 gramm va undan yuqori bo‘lishi mumkin. Xo‘rozlar, yirik zotlar va sovuq havoda saqlanadigan parrandalarda ehtiyoj oshadi.
Kunlik yem sarfini qanday hisoblash kerak?
Eng oddiy formula quyidagicha:
Jami kunlik yem = parrandalar soni × bir boshga yem me’yori
Masalan, 100 ta tuxumdor tovuq uchun o‘rtacha 110 gramm me’yor olinsa:
100 × 110 g = 11 000 g yoki 11 kg/kun.
Bir oyga hisoblaganda:
11 kg × 30 kun = 330 kg.
Yemning 5–10 foizi to‘kilishi yoki isrof bo‘lishi mumkinligini hisobga olib, amaliy zaxira bilan 345–360 kilogramm atrofida yem rejalashtiriladi. Biroq isrofni odatdagi holat deb qabul qilish kerak emas. To‘g‘ri oxur, quruq ombor va o‘z vaqtida berish orqali bu yo‘qotishlarni kamaytirish mumkin.
Yem sarfiga ta’sir qiladigan asosiy omillar
- Yosh va tirik vazn: katta va faol o‘sayotgan parranda ko‘proq yem talab qiladi.
- Yo‘nalish: broyler tez o‘sish uchun, tuxumdor tovuq esa tuxum hosil qilish uchun oziqa sarflaydi.
- Harorat: issiqda yem iste’moli kamayishi, sovuqda esa ortishi mumkin.
- Yemning energiya zichligi: past energiyali yemda parranda ehtiyojini qoplash uchun ko‘proq miqdor yeyishi mumkin.
- Yem shakli: juda mayda, changli yoki namlangan yem iste’molni kamaytiradi.
- Suv: toza suv yetishmasa, yem iste’moli, o‘sish va tuxumdorlik pasayadi.
- Kasallik va stress: holsizlik, ich ketishi, nafas olish muammolari yoki issiqlik stressida sarf kamayadi.
- Saqlash usuli: erkin yuradigan tovuq ko‘proq energiya sarflaydi va yem ehtiyoji oshishi mumkin.
Yem sarfini nazorat qilishning amaliy usuli
- Har kuni ertalab berilgan yem miqdorini kilogrammda yozib boring.
- Ertasi kuni oxurda qolgan yemni tortib, haqiqiy iste’molni aniqlang.
- To‘kilgan va namlangan yemni alohida qayd eting.
- Haftada bir marta 10–20 ta namunaviy parranda vaznini tekshiring.
- Tuxumdor tovuqlarda tuxum soni, o‘rtacha tuxum vazni va yem sarfini birga tahlil qiling.
- Broylerlarda yem sarfini tirik vazn va o‘sish bilan solishtiring.
Agar yem sarfi birdaniga kamayib yoki ko‘payib ketsa, faqat yem miqdorini o‘zgartirishga shoshilmang. Suv liniyasi, xona harorati, ventilyatsiya, yemning hidi va ko‘rinishi, axlat holati ham tekshiriladi. Kasallikdan shubha bo‘lsa, veterinariya mutaxassisiga murojaat qilish kerak.
Xulosa
“Tovuq kuniga qancha yem yeydi?” degan savolga amaliy javob quyidagicha: tuxumdor katta tovuq odatda 100–120 gramm, voyaga yetgan mahalliy tovuq 80–120 gramm, 35 kunlik broyler esa taxminan 180–190 gramm yem iste’mol qiladi. Jo‘jalarda sarf yoshga qarab 10–75 gramm oralig‘ida o‘zgaradi.
Jadvaldagi raqamlarni qat’iy norma emas, boshlang‘ich yo‘riqnoma sifatida qabul qiling. Eng to‘g‘ri me’yorni aniqlash uchun yem sarfini har kuni o‘lchash, parranda vazni va mahsuldorligini muntazam qayd etish kerak.