Inkubatorda tuxumni to‘g‘ri aylantirish embrionning sog‘lom rivojlanishi va jo‘janing o‘z vaqtida chiqishi uchun muhim jarayonlardan biridir. Tuxum bir holatda uzoq qolib ketsa, embrion qobiq ichidagi pardaga yopishib qolishi, noto‘g‘ri joylashishi yoki rivojlanishdan to‘xtashi mumkin.
Qisqa javob: tovuq tuxumini inkubatsiyaning dastlabki 18 kunida kuniga kamida 3 marta, amaliyotda esa 4–6 marta aylantirish ma’qul. Avtomatik aylantirgichli inkubatorlarda tuxumlar odatda muntazam ravishda, ko‘pincha har 1–2 soatda buriladi. Tuxumni 18-kundan keyin, ya’ni jo‘ja chiqishidan taxminan 3 kun oldin aylantirish to‘xtatiladi.
Tuxumni nima uchun aylantirish kerak?
Tovuq tuxumida embrion dastlab sarig‘ yuzasida rivojlanadi. Tuxum bir tomonda uzoq vaqt qolsa, embrion qobiqning ichki pardalariga yaqinlashib, ularga yopishib qolishi mumkin. Bu holat qon tomirlarining normal rivojlanishiga xalaqit beradi va jo‘janing noto‘g‘ri holatda shakllanishiga sabab bo‘lishi ehtimolini oshiradi.
Aylantirishning asosiy foydalari quyidagilardan iborat:
- embrionning qobiq pardasiga yopishib qolishining oldini oladi;
- embrionning tuxum ichida bir tekis rivojlanishiga yordam beradi;
- sarig‘ va oqning embrion atrofida to‘g‘ri taqsimlanishini ta’minlaydi;
- jo‘janing chiqish oldidan kerakli holatga kelishiga yordam beradi;
- rivojlanishdagi nuqsonlar va embrion nobud bo‘lishi xavfini kamaytiradi.
Inkubatorda tuxumni aylantirish ayniqsa inkubatsiyaning birinchi haftasida muhim. Chunki bu davrda embrionning qon tomirlari juda nozik bo‘ladi va tuxumning uzoq vaqt bir holatda turishi salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Kuniga necha marta aylantirish kerak?
Uy sharoitidagi inkubator uchun eng qulay qoida — tuxumni kuniga 4–6 marta aylantirish. Ayrim amaliy qo‘llanmalarda kamida 2–3 marta aylantirish ham ko‘rsatiladi, biroq imkon bo‘lsa, tuxumni tez-tez va bir xil oraliqlarda aylantirish yaxshiroq natija beradi.
| Inkubator turi | Tavsiya etiladigan aylantirish tartibi |
|---|---|
| Qo‘lda aylantiriladigan uy inkubatori | Kuniga kamida 3 marta, ma’quli 4–6 marta |
| Yarim avtomatik inkubator | Ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasiga muvofiq, odatda kuniga bir necha marta |
| Avtomatik aylantirgichli inkubator | Mexanizm belgilagan jadval bo‘yicha, ko‘pincha har 1–2 soatda |
| Professional inkubator | Muntazam mexanik aylantirish va kundalik texnik nazorat |
Qo‘lda aylantirishda kuniga toq sonni — masalan, 3, 5 yoki 7 marta tanlash foydali bo‘lishi mumkin. Bu tuxumning bir kecha davomida doimo bir xil tomoni yuqorida qolib ketishining oldini oladi. Masalan, ertalab, tushda va kechqurun aylantirish oddiy va qulay jadval hisoblanadi.
Tuxumni qaysi kungacha aylantirish kerak?
Tovuq tuxumi odatda 21 kunda ochiladi. Tuxumni 1-kundan 18-kungacha aylantirish kerak. 18-kun tugagach, aylantirish to‘xtatiladi va inkubator “ochilish bosqichi”ga o‘tkaziladi.
18-kundan keyin embrion tuxum ichida chiqish holatiga joylasha boshlaydi. Shu paytda tuxumni burash jo‘janing kerakli holatni egallashiga xalaqit berishi, ichki pardalarni shikastlashi yoki chiqish jarayonini qiyinlashtirishi mumkin.
Shuning uchun tovuq tuxumi uchun amaliy tartib quyidagicha:
- 1–17-kunlarda tuxumni muntazam aylantiring.
- 18-kun boshida tuxumni oxirgi marta ehtiyotkorlik bilan joylashtiring.
- 18-kundan keyin tuxumni aylantirmang.
- Inkubatorni keraksiz ochmang va namlikni barqaror saqlang.
- Jo‘jalar chiqib bo‘lguncha tuxumlarni siljitmang.
Bedana, o‘rdak, kurka yoki g‘oz tuxumlarida to‘xtatish kuni boshqa bo‘lishi mumkin. Shu sababli har bir parranda turi uchun alohida inkubatsiya jadvalidan foydalanish kerak.
Qo‘lda aylantirishning to‘g‘ri usuli
Qo‘lda aylantirishda asosiy maqsad tuxumni shunchaki yumalatish emas, balki uning holatini aniq o‘zgartirishdir. Tuxumlarni inkubator ichida bir tomondan ikkinchi tomonga ehtiyotkorlik bilan burang.
1. Tuxumlarni belgilang
Har bir tuxumning bir tomoniga qalam bilan “X”, qarama-qarshi tomoniga esa “O” belgisi qo‘ying. Qalam ishlating; marker, bo‘yoq yoki yog‘li ruchka qobiq teshikchalarini berkitishi mumkin. Belgilar tuxum haqiqatan aylanganini nazorat qilishga yordam beradi.
2. Qo‘llarni tozalang
Tuxumni ushlashdan oldin qo‘llarni yuving va yaxshilab quriting. Qo‘ldagi yog‘, kir yoki dezinfeksiyalovchi modda qobiq yuzasiga o‘tib, tuxumning gaz almashinuviga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
3. Harakatni silliq bajaring
Tuxumni keskin silkitmang, urib yubormang va aylantirganda bosmang. Ayniqsa birinchi 7 kun ichida ehtiyotkorlik muhim, chunki embrionning qon tomirlari hali juda nozik bo‘ladi.
4. Tuxumning joylashuvini tekshiring
Oddiy uy inkubatorida tuxumlar ko‘pincha yonboshlab qo‘yiladi. Agar tuxumlar vertikal joylashtirilsa, odatda kattaroq uchi yuqorida turadi. Tuxumlarni kichik uchi yuqoriga qaratib qo‘yish tavsiya etilmaydi, chunki havo kamerasi noto‘g‘ri joylashishi mumkin.
Aylantirish vaqti qanday bo‘lishi kerak?
Tuxumlarni imkon qadar teng vaqt oralig‘ida aylantiring. Masalan, 5 marta aylantirish uchun quyidagi jadvaldan foydalanish mumkin:
| Vaqt | Amal |
|---|---|
| 07:00 | 1-marta aylantirish |
| 11:00 | 2-marta aylantirish |
| 15:00 | 3-marta aylantirish |
| 19:00 | 4-marta aylantirish |
| 23:00 | 5-marta aylantirish |
Bu faqat namuna jadval. Fermer o‘z ish tartibiga mos vaqtlarni tanlashi mumkin. Muhimi, tuxumlar ertalab va kechqurun muntazam aylantirilsin hamda bir tuxum doim bir xil tomoni bilan yuqorida qolib ketmasin.
Agar siz tuxumni faqat ikki marta aylantira olsangiz, ertalab va kechqurun aylantirishdan foydalaning. Biroq bunday tartib minimal hisoblanadi. Avtomatik aylantirish imkoniyati bo‘lsa, u odatda barqarorroq natija beradi.
Avtomatik aylantirgichdan foydalanganda nimalarga e’tibor berish kerak?
Avtomatik mexanizm tuxumni o‘zi aylantiradi, ammo bu tizimni tekshirish shart emas degani emas. Inkubatsiyaning dastlabki kunlarida mexanizm ishlayotganini ko‘zdan kechiring.
- barcha lotoklar birgalikda harakatlanayotganini tekshiring;
- tuxumlar faqat yumalanmay, holatini o‘zgartirayotganiga ishonch hosil qiling;
- mexanizm tuxumlarni keskin urmasligi yoki qobiqni yorib yubormasligini kuzating;
- lotokning burilish burchagi ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasiga mos bo‘lsin;
- elektr uzilib qolganda aylantirgich qanday ishlashini oldindan biling;
- 18-kun kelganda avtomatik aylantirish funksiyasini o‘chiring.
Professional inkubatorlarda tuxumlarni aylantirish mexanizmi muntazam ishlashi mumkin, lekin buzilish yoki lotokning qiyshayib qolishi inkubatsiya natijasiga ta’sir qiladi. Shuning uchun mexanizmni har kuni vizual nazorat qilish foydali.
Tuxumni aylantirishda eng ko‘p uchraydigan xatolar
Tuxumni juda kam aylantirish
Tuxumni faqat kuniga bir marta aylantirish ko‘pincha yetarli emas. Embrion uzoq vaqt bir holatda qoladi va qobiq pardasiga yopishib qolish xavfi ortadi.
Tuxumlarni shunchaki aralashtirib yuborish
Lotokdagi tuxumlarni qo‘l bilan surish yoki yumalatish ularning barchasi aylanganini anglatmaydi. Ayrim tuxumlar joyida qolib ketishi mumkin. “X” va “O” belgilaridan foydalanish bu xatoni aniqlashga yordam beradi.
Keskin burash yoki silkitish
Tuxumni qo‘pol ushlash, ayniqsa dastlabki haftada, embrionning nozik qon tomirlariga zarar yetkazishi mumkin. Harakatni sekin va bir xil bajaring.
18-kundan keyin ham aylantirish
Jo‘ja chiqish holatiga kirgan davrda tuxumni burash kerak emas. Bu paytda asosiy e’tibor harorat, namlik va ventilyatsiyaga qaratiladi.
Inkubatorni uzoq vaqt ochiq qoldirish
Har safar qo‘lda aylantirganda inkubator qopqog‘ini uzoq vaqt ochib qo‘yish harorat va namlikning pasayishiga olib keladi. Tuxumlarni tez, ammo ehtiyotkorlik bilan aylantiring.
Aylantirishni hisobga olmaslik
Jadvalsiz ishlashda ayrim aylantirishlar o‘tib ketishi mumkin. Oddiy daftar, telefon eslatmasi yoki belgilash jadvali yordamida har bir aylantirishni qayd qilib boring.
Aylantirish bilan birga yana nimalarni nazorat qilish kerak?
Tuxumni to‘g‘ri aylantirishning o‘zi yuqori chiqimni kafolatlamaydi. Inkubatsiyada harorat, namlik, ventilyatsiya, tuxum sifati va inkubatorning tozaligi ham muhim.
Inkubator termometri aniq ishlashi kerak. Haroratning uzoq vaqt yuqori yoki past bo‘lishi embrion rivojlanishini buzishi mumkin. Namlik noto‘g‘ri bo‘lsa, jo‘ja qobiq ichida pardaga yopishib qolishi yoki chiqishda qiynalishi ehtimoli bor. Inkubator ichida havo almashinuvi ham yetarli bo‘lishi zarur.
18-kundan boshlab tuxumlarni aylantirish to‘xtatiladi, lekin ventilyatsiya va namlik bo‘yicha ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmalariga amal qilinadi. Jo‘jalar chiqayotgan paytda inkubatorni tez-tez ochish namlikni keskin tushirishi mumkin.
Amaliy xulosa
Uy sharoitida tovuq tuxumini inkubatorda quyidagi tartibda aylantirish eng qulay:
- 1–18-kun: kuniga kamida 3 marta, ma’quli 4–6 marta aylantirish;
- qo‘lda aylantirishda: ertalab, tushda va kechqurun yoki teng oraliqli jadvaldan foydalanish;
- belgilash: bir tomonga “X”, ikkinchi tomonga “O” qo‘yish;
- harakat: tuxumni sekin, silkitmasdan va qobiqni urmasdan burish;
- 18-kundan keyin: aylantirishni to‘xtatish va inkubatorni kamroq ochish;
- avtomatik tizimda: mexanizm ishlashini har kuni tekshirish.
Eng muhimi, aylantirishni bir kun ko‘p, bir kun kam qilish emas, balki butun dastlabki 18 kun davomida muntazam bajarishdir. Tuxumlar sifatli bo‘lsa, inkubator harorati va namligi barqaror saqlansa, to‘g‘ri aylantirish sog‘lom jo‘jalar chiqish imkoniyatini oshiradi.